فعلا که بیشترین گیاهانی که بصورت هیدروپونیک کشت میشن اکثرا همون گیاهانین که قبلا بصورت گلخانه ای البته با وجود خاک هم کشت میشدن که میشه خیار و گوجه فرنگی رو نام برد که این گیاهان تولید خیلی بالایی هم دارن و بعد رتبه های بعدی به فلفل میرشه فلفل هم یک گیاهایه گرما دوست البته خیار و گوجه هم که گفتم یه جورایی گرما دوستن اما فلفل میشه گفت که به گرمای بیشتری احتیاج داره البته در شرایط مختلف میتونیم تغییراتی تو دما بدیم این از محصولات خوراکی اینم بگم که کشت هیدروپونیک تو ایران هنوز خوب جا نیفتاده اما تو کشورهای اروپایی و استرالیا و آمریکا پیشرفت خوبی داشته البته تو ایران هم هستن افرادی که اقدام به کشت هیدروپونیک میکنن من یکی رو دیدم که توت فرنگی به طریقه ی هیدروپونیک کشت می کرد که بازدهش هم خوب بود یکی از فوایدی که کشت های گلخونه ای دارن اینه که میشه کشت رو بصورت عمودی بالا برد مثلا خیار رو فرض کنید این گیاه شاخه های رونده و بلندی تولید میکنه که اگه تو زمین باشه و افتاده روی زمین سطح زیادی رو می پوشونه و خیار هایی هم که تولید میکنه چون در تماس با زمین قرار دارند ممکنه فرم یکسانی نداشته باشن یا به اصلاح کج و ناهنجار بشن و اما تو کشت های گلخانه ای خیار رو بطور عمودی یا مایل بالا میبرن و استفاده بهتری میشه از فضا کرد البته تو زمین هم میشه این کار ها رو کرد ولی ممکنه هزینه ای که صرف می شه خیلی بالا بره اما در مورد کشت هیدروپونیک یکی از گیاهایی که به این روش تولید میشه که البته تو کشور های اروپایی معموله گیاهیه به نام آندیو این گیاه که یک گیاه دو ساله ی تولید قسمت هوایی میکنه به نام شیکون که مصرف خوراکی داره حالا این گیاه نیز به گیاهانی که به روش هیدروپونیک کشت میشن اضافه شده به این صورت که میان اونو تو فضای تاریک با درجه ی حرارت بین 15 تا 20 درجه سانتیگراد و رطوبت 95 تا 98 درصد به روش هیدروپونیک کشت میکنن و تولیدش هم از لحاظ اقتصادی قابل توجیه اما گیاهایی که تو ایران هم کاربرد خوراکی دارن میشه کاهو رو نام برد که بیشتر به عنوان گیاهی برای تولید سالاد ازش استفاده میشه یکی دیگه از گیاهانی که به روش هیدروپونیک کشت میشه گیاهیه به نام شیکوره یا همون کاسنی و یه گیاه هم هست که بیشتر تو فرانسه به صورت هیدروپونیک کشت میکنن یه نوع طالبیه به نام ملون البته کشت هیدروپونیک فقط خاص گیاهان خوراکی نمیشه و میشه گیاهان زینتی از قبیل گل ها رو هم به روش هیدروپونیک کشت کرد گیاهای زینتی که به دو قسمت شاخه بریده و گیاهایی که درون گلدون قرار دارن و ساقه از ریشه جدا نشده که بیشتر برای نگهداری دایمی و اونایی که شاخه بریده استکه شاخه رو از گیاه جدا میکنن و به این وصرت وارد بازار میشه و برای فرضا هدیه دادن و مناسبت های مختلف کاربرد دارن که از گل های شاخه بریده که به این روش کشت میشن گونه های رز و ژربرا و میخک هستن که از اینا مهمترینشون که بیشتر زیر کشت هیدروپونیک میره همون گل رزه یکی دیگه از گل هایی که به روش هیدروپونیک کشت میشه گل میخکه که بای بگم طریقه ی کشت بصورت هیدروپوینک در دنیا روز به روز در حال پیشرفته و گیاهان جدیدی که به طریقه ی هیدروپونیک کشت میشن دارن به لیست این گیاهان اضافه میشن.
منبع

امروزه پرورش و عرضه ي محصولات مختلف كشاورزي و بويژه باغباني در تمام طول سال و خارج از فصول طبيعي فيزيولوژيك آن امري بسيار عادي تلقي مي شود، بدين ترتيب مصرف كنندگان محصولات كشاورزي قادر به بهره مندي از محصولات فصول مختلف هستند. محقق شدن اين هدف به وسيله ي محيط هاي كشاورزي مصنوعي صورت گرفته است كه خارج از فصل خاص هر محصول، با كيفيت بهتر و با تنوع بيشتر قادر به توليد محصولات كشاورزي هستيم. منظور از محيط هاي مصنوعي در اينجا گلخانه هاي كاشت و توليد محصولات كشاورزي است. بطور كلي صرفه اقتصادي كشت در گلخانه و محیط کنترل شده به علت صرفه جويي در آب، زمين، نيروي انساني و... . بیش از زمين هاي باز است

      گلخانه داري در جهان و بخصوص در ايران با اينكه در سال هاي اخير گسترش بسيار زيادي يافته است،اما علم بسيار جديد است و بسياري از مشكلات گلخانه داران هنوز براي خود آنها و حتي براي كازشناسان علم كشاورزي ناشناخته است كه نشريه ي اينترنتي حاضر نيز به همين علت راه اندازي شده است تا شايد راهگشاي علاقه مندان و گلخانه داران باشد.

      محصولاتي كه در گلخانه ها كاشت و توليد مي شوند اكثرا  از نظر علمي جزء گياهان باغباني طبقه بندي مي شوند.

        پيوند گلخانه و گلخانه داران با اكثر گرايشها و شاخه هاي علم كشاورزي لاينفك است و هر كدام از شاخه ها اطلاعات مربوط به بخش خاصي از مسائل گلخانه را تآمين مي كنند. بعنوان مثال علم آبياري بر آورده كننده ي نيازهاي آبي،روشهاي بهينه ي آبياري، فواصل آبياري و بخصوص در گلخانه ها ارائه دهنده ي آبياري قطره اي براي استفاده بهينه و اقتصادي ازمنابع آب است كه  شوري، درصد املاح و ... را در كنترل دارد.

     شاخه ي خاكشناسي شاخه ايست كه تغذيه ي خاك و كمبود هاي آن از نظر عناصر مختلف تغذيه اي در جهت حاصلخيز تر شدن آن براي رشد بهينه ي گياه را در كنترل دارد و يا عناصر تغذيه اي اضافه شونده به گياه در سيستم هاي كاشت هيدروپونيك را تحت كنترل،  نظارت و كارشناسي دارد.

شاخه ي گياهپزشكي مسؤل كنترل آفات و بيماريها و... در محيط گلخانه است.

       در اين مقاله سعي نموده ام طي جملات كوتاهي كه در ذيل مي آيد به اهميت علم باغباني در گلخانه داري بپردازم. دانستن فنون باغباني در گلخانه كمك بسيار زيادي به بهبود بازدهي و رفع مشكلات احتمالي مي نمايد.

 

مثال هاي كوتاهي از اهميت علم باغباني در گلخانه داري:

      بطور كلي احداث گلخانه اعم از جنس ادوات آن، شيب سقف، قطر دهانه، ارتفاع و انواع مختلف ساختمانهاي گلخانه اي ، جزء دروس و تخصص هاي دانشجويان و كارشناسان باغباني است.

     اطلاعات مورد نياز براي محصول خاصي كه در گلخانه كاشته مي شود،اعم از گرمادوست يا سرمادوست بودن، روز كوتاه يا روز بلند بودن، حساسيت آن به دما يا رطوبت و...نيز مسائلي است كه دانشجويان اين رشته در دروسي چون ميوه كاري براي كاشت ميوه ها، سبزيكاري براي كاشت سبزيجات و گلكاري براي كاشت گلهاي زينتي مورد مطالعه قرار مي گيرد.

     روشهاي كنترل كيفيت و بهبود كيفيت محصولات گلخانه اي بعلت استفاده از هيبريدها و اصلاح شده هاي ارقام مختلف و بخصوص انتخاب ارقام مناسب با شرايط گلخانه نيز توسط كارشناس باغباني امكان پذير است.

     كارشناس باغباني مي تواند با كنترل زمان هريك از اقدامات كاشت، داشت و برداشت محصولات و بازاررساني كنترل شده ي محصولات گلخانه اي ،  باعث فروش آنها با قيمت مناسب ترگردد.

     امكان بازاررساني،  زمان آن و نگهداري در سردخانه و اصول سردخانه داري و حتي صادرت محصولات با كنترل كيفيت آنها نيز از جمله مسائلي است كه در در درسي به نام فيزيولوژي پس از برداشت به دانشجويان رشته ي باغباني ارائه ميگردد.

 ...

                                                                                                شهلا مهدوي

                                                                             دانشجوي رشته ي باغباني صنعتي

---

هايدروپونيك در كره ي زمين مربوط به زماني است كه در اقيانوس‌ها گياهان بدون وجود خاك در حال رويش بودند وكشت هيدروپونيك در زمين پس از به وجود آمدن خاك به زمان اهرام مصر تعلق دارد. اما بسياري از افراد معتقدند كه هايدروپونيك از بابل قديم شروع شده است ونمونه‌ي آن در باغ هاي معلق وجود داشته است كه در ليست عجايب هفت گانه‌ي قديم است.ماركوپولودرسفرنامه ي خود نوشته است كه در درياچه جزيره‌هايي وجود داشته كه روي آب دائم در حال حركت بوده اند واين جزيره‌ها در اصل همان كرجيهايي است كه مملو از گل‌ها و ميوه‌هاي مختلف است وهم چنين به خاطر رشد نامحدود درگياهان در كرجيها به باغ  هاي معلق تشبيه شده‌اند. باغ هاي معلق در حقيقت يك سيستم ماهرانه‌ي هايدروپونيك بوده است كه استفاده از آب شيرين مواد غذايي غني را به دنبال داشته است.

      توسعه كشت بدون خاك تحت شرايط كنترل شده (CEA)سريع نبوده است .اولين كاربرد كشاورزي تحت شرايط كنترل شده به پرورش خيار خارج از فصل براي امپراطور رومي(Tiberius) تحت شرايط استفاده از سنگ شفاف يا ميكا در قرن اول ميلادي نسبت داده مي‌شود. و بعد از آن براي مدت1500 سال از يك چنين تكنولوژي استفاده نشده است.در قرن 17گلخانه‌ها (هايدروپونيك آزمايشي)درفرانسه وانگلستان ظاهرشده است .درسال 1699 در انگلستان شخصي به نام wood word به پرورش نعناع بدون استفاده ازخاك دست زده است خاك هاي گلخانه را پي‌درپي مي بايست تعويض مي‌كردند و با افزودن انواع كودها شرايط توليد آن‌ها را سال به سال بهبود مي‌بخشيدند. با توجه به اين مشكلات در ايستگاههاي تحقيقاتي آمريكا توجه دانشمندان به كاربرد محلول هاي غذايي به عنوان جايگزين سيستم طبيعي استفاده از خاك با كاربرد محلول غذايي تهويه شده ويا كاربرد خاك مصنوعي متشكل ازتوده‌ي ذرات و دانه‌هاي مواد خنثي كه با مواد غذايي خيس شده باشد معطوف شد.

محققين در ايستگاه تحقيقاتي نيوجرسي روش كشت در ماسه را بهبود بخشيدند.از روش كاربرد شن و ماسه و محلول غذايي در دانشگاه كاليفرنيا استفاده شد. هركدام از اين دوروش محدوديت‌هايي را از نظر توليد انبوه تجاري دربرداشته‌اندكه تا حدودي ابداع سيستم آبياري اززير) (sub irrigation.كه دردانشگاههاي نيوجرسي وايستگاههاي تحقيقاتي كشاورزي اينديانا شروع شده بود برطرف كردند. ازكلمه‌يhydroponics اولين باردرنشريه اي كه به وسيله‌ي(Gericke)(1940) منتشر شده و يك تكنيك نيمه تجاري پرورش گياه درمحلول را شرح مي‌داد استفاده شده در جنگ جهاني دوم آمريكايي‌ها در يكي از جزايرآنتلانيك در داخل ظروف پهن كه حاوي مواد غذايي بوده و درآن سبزيكاري مي‌كردندو از اين طريق ويتامين هاي لازم براي سربازهاي خود را با مصرف سبزيها تامين مي كردند.بعد از جنگ دانشگاه‌ها پردوهيدروپونيك را تحت نامnutricultur   يا كشت تغذيه با چاپ چندين نشريه ترويج داد .بعد از گذشت حدود 20سال با فراوان شدن پلاستيك هيدروپونيك بار ديگر مورد توجه قرار گرفت .در اواخر سال هاي1960 محققين مركزتحقيقات گلخانه اي انگلستان (GCRI) روش (nutrient film technique) NET  يا لايه ي نازك موادغذايي را ابداع كردندكه آن نيز بهبود كيفيت‌هايي را به دنبال داشت. بعد از نزديك به 20سال كه از توجه حقيقي به سيستم تجاري حقيقي هيدروپونيك گذشته است .امروزه علاقه‌مندي زيادي به سيستم هاي هايدروپونيكCEA  (كشاورزي درشرايط محيطي كنترل شده)‌معطوف شده است به خصوص درمناطقي كه مسئله ي آلودگي آبهاي زيرزميني يا ضايعات محلول هاي غذايي و مواد ضدعفوني كننده اهميت دارد.ارسال شده توسط امیری - اعتمادی

کمبود آبياري :

مسئله اساسي در آبياري اين است که بعد از چه مدتي و به چه مقداري آبياري صورت گيرد.عدم آبياري به موقع و صحيح مي تواند منجر به خسارات زيادي به گياه شود که از آن جمله: به تعويق انداختن عمل فتوسنتز, کند کردن فرآيند رشد, پژمردگي ناشي از کمبود آب مورد نياز گياه,کاهش رشد سلولي گياه وکم شدن طول ميان گره ها, برگ ها کوچکتر و ساقه ها سخت و شکننده مي شوند ودر بعضي مواقع تورم برگ را نتيجه مي دهد. در موارد بسياري حاشيه برگ ها مي سوزد وتارهاي کشنده ريشه در هم مي پيچند و مي ميرند.کمبود آب مورد نياز گياه در طولاني مدت ممکن است موجب بروز علائم کمبود عناصر غذائي مورد نياز گياه گردد.

آبياري کم باعث مي شود آب به ميزان کافي در خاک نفوذ نکند و اگر اين کمبود ادامه پيدا کند ريشه ها در ناحيه خشک باقي مانده و مي ميرند, همچنين ريشه هاي جديد نمي توانند در ناحيه خشک به خوبي نفوذ کنند.

آبياري زياد:

به دو صورت مي تواند صورت پذيرد:

الف ) ميزان آب زياد باشد.                                                    ب ) تعداد دفعات آبياري زياد باشد.

در يک خاک زهکشي شده[1] با تخلخل کافي نمي توانيم آب زيادي را در خاک نگه داريم زيرا مقدار اضافي آب از خلل و فرج خاک عبور کرده وبه اصطلاح زهکش مي شود و اين پديده را آبشوئي[2] گوئيم.

در صورتي که نمک در سطح خاک تجمع يافته باشدآبشوئي نمک هاي موجود در سطح خاک را کاهش مي دهد و نمک ها را از اطراف ريشه دور مي کند. ولي بايد توجه داشت که آبشوئي مداوم و سنگين سبب مي شود باروري و حاصلخيزي خاک کاهش يابد و تعادل عناصر غذائي خاک را به هم مي زند.

آبياري به دفعات زياد هم مشکلاتي را به همراه مي آورد. غرقاب بودن خاک مقاومت گياه را در برابر بيماري ها کاهش مي دهد و ريشه هاي آبي را توسعه مي دهد که اين ريشه ها دراز ونازک بوده و داراي تعداد کمتري از تارهاي کشنده هستند.آبياري بيش از حد زمان زيادي خاک را مرطوب نگه مي دارد و امکان تهويه خاک را محدود مي کند وکمبود اکسيژن منجر به مرگ ريشه مي شود. اولين نشانه اي که ظاهر مي شود پژمردگي گياه, کمبود عناصر غذائي و توقف رشدگياه مي باشد چرا که ريشه هاي مرده نمي تواند آب و عناصر غذائي را به خوبي جذب کنند و در اختيار گياه قرار دهند. در اثر آبياري زياد ممکن است گياه در طول روزهاي آفتابي پژمرده شوند و در عصر دوباره به حالت عادي برگردند.

از بحث هايي که صورت گرفت متوجه مي شويم که خاک محدوديت هاي زيادي را براي رشد گياه ايجاد ميکند به همين دليل در اينجا به معرفي کشت هيدروپونيک1 مي پردازيم که اين محدوديت ها را از بين مي برد

معرفي کشت هيدروپونيک:

اصطلاحاً هيدروپونيک در معناي water working  مي باشد ودر عمل به معناي پرورش گياه در آب واملاح محلول مي باشد. کشت هيدروپونيک اين امکان را به ما مي دهد که در ازاي کار کمتر و زمان کمتر بازده بيشتري داشته باشيم.

تحقيقات نشان داده است که در کشت آبي اگرچه به خاک نيازي نيست ولي نياز به مواد معدني و عناصر غذائي موجود در خاک غير قابل اغماض است, اصولاً خاک مکاني براي نگه داشتن گياه, عناصر غذائي و محل توسعه ريشه است.درکشت آبي فقط عناصر غذائي مورد نياز در اختيار گياه قرار مي گيرد تا بتواند به خوبي رشد کند واين عناصر به صورت مستقيم در اختيار گياه قرار مي گيرد و گياه هرگز در معرض خطر تنش آبي و کمبود عناصر غذائي قرار نمي گيرد.

به طور کلي در کشت هيدروپونيک هر گياهي مي تواند پرورش يابد ولي بعضي از گياهان رشد و بازده بيشتري دارند مثلاً ميوهاي سته 2 مثل گوجه فرنگي, خيار و فلفل, گياهان برگي3 مثل کاهو و گياهان علفي.

پياده کردن تکنولوژي هيدروپونيک در يک سيستم گلخانه اي و يک محيط کنترل شده مزيت هاي اقتصادي زيادي را به همراه دارد. در چنين محيطي با کنترل درجه حرارت و ميزان رطوبت و نور در تمام طول سال مي توان گياه زير کشت داشت.

مزيت ها:

کشت آبي مزيت هاي زيادي را شامل مي شود که عبارتند از:

• صرفه جوئي زماني و نياز به نيروي کار کمتر:زيرا در کشت آبي نياز به عمليات تهيه بستر خاک و وجين کردن علف هاي هرز و غيره نمي باشد.
• حذف بيماري ها در نتيجه حذف خاک.
• مصرف بهينه آب به دليل آن که هيچ آبي به هدر نمي رود و علف هرزي وجود ندارد که از آب استفاده کند.
• کشت هيدروپونک به توليد کننده اجزه مي دهد که گياه را با تراکم بيشتري کشت کند در نتيجه توليد بيشتري داشته باشد.
• يک سيستم کوچک هيدروپونيک در هر جا قابل راه اندازي است.
• بازده توليد محصول, بيشتر و رشد سريعتر گياه (در صورت تأمين عناصر غذائي مورد نياز گياه)
• ارزش غذائي بالاي محصولاتي که در کشت هيدروپونيک توليد شده اند.
• مزه بهتر محصولات.
• کشت سالانه در صورت برپائي اين سيستم در محيط گلخانه و فضاي بسته

قلمه:                                                                                             

از جمله گیاهانی که در مدت کار آموزی آنها را قلمه زدیم محبوبه شب و یاس رازقی و

گل کاغذی و گوجه فرنگی بود.به این صورت که از شاخه های یکساله که هنوز کاملا خشبی نشده اند استفاده می شود. برای اینکار به اندازه 15 – 10 cm  از شاخه یا فاصله 4تا 5 گره یا بند را می بریم. بالای قلمه باید به صورت مورب باشد تا آبی که برای آبیاری استفاده می شود روی آن نماند و باعث پوسیدگی نشود (در آبیاری بارانی).در قسمت پایین قلمه هم باید به صورت مورب بر روی لبه جوانه در منطقه دمبرگ باشد تا قلمه از منطقه جوانه تغذیه کند و ریشه دار شود. بعد قلمه را به اندازه یک سوم داخل پرلیت یا ماسه شسته می گذاریم و در محیط مرطوب گلخانه نگهداری می کنیم .ابتدا در محل جوانه ها کالوز تشکیل میشود و بعد قلمه ریشه دار می شود.

بعد از ریشه دار شدن قلمه به گلدانی که دارای خاک سبک است منتقل می کنیم تا کم کم به محیط طبیعی عادت کند و سپس عمل هاردینگ harding را انجام می دهیم تا هنگام انتقال به فضای باز با تغییر ناگهانی محیط و دما وآب و هوا دچار آسیب نشود.

در مورد گوجه فرنگی از بوته های گوجه ای که در داخل گلخانه بود میشود قلمه تهیه کرد که ریشه دار می شود و می توان مجددا مورد کشت و کار قرار داد . برای این منظور بهتر است از شاخه های فرعی که حداقل 15cm رشد کرده اند استفاده کرد بعد کمی برگهای آنها را سبک می کنیم و در انتهای قلمه در محل جوانه به صورت مورب همانند قلمه های دیگر برش می زنیم و در ماسه شسته می کاریم  بعد از حدود 20تا15 روز شروع به ریشه دار شدن می کنند و آماده انتقال به زمین اصلی کشت می شوند.

آبیاری:

سیستم آبیاری در گلخانه پرورش گلهای آپارتمانی و برخی از گیاهان گلخانه های دیگر (درختهای موز و ...)به صورت آبیاری دستی و سیستم میس بود.سیستم آبیاری قطره ای هم در کشت صیفی جات گلخانه ای و برخی از درختهای باغ استفاده می شد.

سیستم میس به صورت لمله هایی است که در بالای گلخانه نصب می شود و در ابتدا به یک پمپ آب وصل است که آب را به صورت فشار وارد لوله ها می کند و از طریق لوله های باریک منفذ داری به صورت بارانی و بسیار ریز بر روی گیاه می پاشد.

البته سیستم بهتری وجود دارد که آموزشگاه در صدد به کار گیری آن بود و آن سیستم مه پاش بود که در کشت قارچ صدفی استفاده میشود .

آبیاری باغ گلابی و درختان دیگر و چمنهای آموشگاه به صورت قطره ای و بارانی و نشتی یا پشتهای انجام می شود. لازم به ذکر است که بازده مصرف در آبیاری قطره ای 95% است و بازده مصرفی آبیاری فواره ای 80%است.

کود:

در گیاهانی که به صورت قطره ای آبیاری می شوند کود را می توان به صورت مایع درون مخازن آبیاری ریخته (مانند کشت هیدروپونیک و آبیاری قطره ای در گلخانه صیفی جات) و به گیاه می رسانند و هم در موقع محیا کردن زمین کشت کود حیوانی را به خاک اضافه می کنند و در ترکیب خاک قرار می دهند . در مورد گلهای آپارتمانی از کود مایع ( قطره طلا ) استفاده می شد به این صورت که با استفاده از سمپاشهای پشتی یا دستی با آب مخلوط شده و بر روی گیاه اسپری میکنند و همچنین کودهای  پوسیده حیوانی وخاک برگ که به صورت مخلوط همراه با خاک باغچه و ماسه بادی در گلدان می ریزند و گیاه را در آن می کارند . برای درختان میوه هم از کود حیوانی  گاوی (پوسیده شده – بهتر است که به مدت دو سال به صورت فشرده انبار شود و نگه داشته شود ) استفاده می شد .

آفات:                                                                                               

از آفات خیلی رایج در این گلخانه ها و تمام گلخانه های دیگر مگس سفید است که به علت شرایط محیطی و دما و رطوبت موجود در گلخانه به خوبی تکثیر و زاد و ولد می کنند . بعد از آن در گیاهانی مثل سبزیها و گیاهان بوته ای و خصوصا برگ نازک  آفت مینوز صدمه فراوانی به برگهای زده بود . در باغ هم درختان میوه دچار آفت شته و کنه شده بودند که به راحتی از روی رنگ برگها و حالت آنها که گرد و خاک به خود جذب کرده بودند قابل تشخیص بود . البته بعضی از گیاهان دارویی به دلیل خصوصیات مورفولوژیکی و مواد موثره موجود در آنها آفات کمتر به آنها صدمه می زدند (مثل مریم گلی و رزماری و اسطوخدوس) .

گلخانه گیاهان دارویی:

در گلخانه گیاهان دارویی گیاهانی مثل آویشن و نعنا یا بادرنجبویه به دلیل شرایط مطلوب , رشد سریع و مناسبی از نظر کمی دارند .اما در بعضی از شرایط نسبت به گیاهانی که در فضای باز و زمینهای کشاورزی به صورت وسیع کشت می شوند از نظر کیفیت در سطح پایین تری قرار دارند.

گیاهانی مثل نعنا و بادرنجبویه که در گلخانه کشت شده بودندتقریبا هر 2ماه یکبار در شرایط گلخانه گرم و مرطوب آماده برداشت می شوند و می چینند .آویشن را هم تقریبآ سالی 3یا2 بار می چینند و برداشت می کنند.آویشن را از ارتفاع 15تا10 cm زمین می چینند و دوباره رشد می کند منتها هر دفعه پرپشت تر می شود. مثلا قطعه ای که آویشن کاشته شده بود بعد از 3ماه تمام فضای خالی اش پر شد. گیاه نعنا و بادرنجبویه بعد از برداشت از محل ساقه زیر زمینی دوباره شروع به رشد کرده و بالا می آیند.

سم پاشی:

درختان گلابی در فصل تابستان دچار آفت زیادی شده و ا آن جمله کنه و شته بود . برای این منظور از سموم کنه کش و شته کش استاده کرده و آنها را با هم در یک مخزن 100 لیتری که یک سم پاش چرخ دار بود مخلوط می کنیم و سپس درختان را سمپاشی می کنیم. دو سمی که استفاده شد آزینفوس متیل و برم و پروپیلات بود که با هم مخلوط شد و در باغ مورد استفاده قرار گرفت.

آزینفوس متیل                         1000×2                            حشره کش

برم و پروپیلات                         1000×5/1                           کنه کش

هرس:

در هرس درختان اصولی باید رعایت شود که انواع هرس درختان از آن جمله است یکی هرس جامی است و دیگری هرس هرمی .  

در درختان هسته دار مثل هلو – زردآلو – بادام و غیره از هرس جامی که مرکز شاخه های درخت باز است استفاده می شود (در قسمت وسط و مرکز شاخ و برگ خلوت است).اما در مورد درختان دانه دار مثل گلابی و سیب یک شاخه مرکزی در سالهای اولیه کاش درخت و هنگام تربیت درخت به عنوان لیدر باقی می گذاریم  این نوع هرس، هرس هرمی نام دارد.لازم به ذکر است که در هنگام هرس درخت گلابی شاخه های نرک را که تقریبا یکساله اند می چینیم. درختانی نیز وجود دارند که هر دو نوع هرس را می توان در مورد آنها انجام داد مثل گیلاس.

درختی مثل خرمالو که به دلیل رشد سریع و نا منظم شاخه های جوان و انعطاف پذیر آن در موقع بار وری و رسیدن میوه هرس خاصی نمی شود روی آن انجام داد و فقط باید شاخو برگ آن را خلوت کرد. درختچه به لیمو که از برگها و مخصوصا سرشاخه های آن مانند چای استفاده می شود، بعد از مدت رشد مناسب تمام شاخه های فرعی را می چینیم و فقط قسمتهایی از شاخه های اصلی که دارای جوانه های جانبی هستند باقی می گذاریم که بعد از هرس شروع به رشد کند.

کشت و کار گلخانه ای:

اولین کار در تاسیس گلخانه آزمایش خاک محل احداث گلخانه از نظر فیزیکی و شیمیایی است.چنانچه خاک مناسب نبود خاکبرداری میشود و جایگذین و اصلاح می شود.در صورت نامناسب بودن خاک، کود دامی پوسیده داده می شود. برای 3هزار متر 3تا4تن کود گاوی پوسیده استفاده می شود(البته در بار اول).بعد از آزمایش خاک کود های شیمیایی مورد نیاز نیز اضافه می شود. بافت خاک اگر نیاز به اصلاح داشته باشد از کود گوگرد و آهک استفاده می شودقبل از کاشت از قارچ کش کاپتان یا بنومیل و حشره کش دیازینون استفاده می شود(هر کدام به نسبت 1000×2)و بعد از 24تا48 ساعت آماده کشت می شود. در صورتی که خاک گلخانه دچار نماتد شده باشد بهتر است خاک را با استفاده از خاک متیل برمایدضد عفونی کنیم .قبل از ضدعفونی خاک باید آن را بااستفاده از بیل شخم عمیق زد.(40 تا 50 cm) برای ضد عفونی روی خاک با پلاستیک پوشیده می شود و بعد از تزریق گاز حدود 3تا4 روز طول می کشد تا زمین آماده کشت شود.(بهتر است چند روز هم پلاستیک را برداریم تا خاک هوا بخورد)

اسکلت گلخانه از لوله های گالوانیزه ساخته می شود و برای پوشش آن هم  لایه های فایبر گلاس و پلاستیک uv استفاده می شود.سیستم گرماساز گلخانه به صورت محفظه هایی بوده که دارای یک مخزن و مشعل و طرف دیگر یک فن که هوای گرم را به بیرون هدایت می کند و سپس توسط کاناهای پلاستیکی به سراسر گلخانه کشیده و انتقال می یابد برای تامین روبت نسبی از آبپاشی در فضای بین کرتها استفاده می شود. گلخانه همچنین دارای فنهایی در روی دیوار است که در صورت افزایش دما شروع به کار کرده و دما را تعدیل میکند. سیستمهای گرمایی و برودتی توسط ترموستاتهایی که در فواصل متفاوت (از نظر ارتفاع رشد گیاه) نصب شده تنظیم می شود.

برای کشت و انتقال نشاء ها به زمین اصلی ردیفها و کرتها را به وسیله پلاستیکهای یک تکه سیاه رنگ که به مالچ معروف است می پوشانیم و بعدبه فاصله های مساوی پلاستیک را بریده و شیار می زنیم ونشاء رامی کاریم.

استفاده از مالچ فوایدی دارد،از آن جمله :

1-     رشد نکردن علفهای هرز در قسمتهایی که پوشیده شده.

2-     هدایت آب فقط به محلهای پای گیاه که پلاستیک شیار دارد.  

هنگامی که بوته ها و نشاء ها رشد کردند و به اندازه 15تا 20 cmرسیدبوته ها را باید هرس کرد.به عنوان مثال هرس گوجه فرنگی به صورت زیر است:

هرس گوجه فرنگی : برگهای اولیه و شاخه های فرعی را که از محل اتصال دمبرگ به ساقه می رویدجدا می کنیم .

هرس فلفل دلمه ای رنگی: گیاه فلفل همراه با رشدتولید شاخه های اصلی (از2تا4 یا بیشتر)می کند، به این دلیل باید هرس شود تا هم از لحاظ سنگینی بوته و هم تامین مواد غذایی ونور و فضای کافی برای رشد میوه دچار مشکل نشود و همچنین گیاه رشد مناسب داشته باشد . هرس به این صورت است که در هر شاخه اصلی یک جوانه انتهایی یا شاخه را باقی می گذاریم و شاخه دیگر را فقط یک گل و  برگ اصلی آن را باقی می گذاریم و بقیه برگها که در طرفین است را به همراه بقیه گلها حذف می کنیم.

آفات گلخانه :                                                                                 

شته (سیاه و سبز ):از سم مالاتیون- گزاتیون- هوستاکوئیک-کونفیدور و متاس استفاده می شود.برای سبزی و صیفی جات بیشتر از هوستاکوئیک استفاده می شود .چون دوره کارنس آن نسبت به سمهای دیگر کمتر است.

مگس سفید : از کونفیدور – مالاتیون –دانیتول و متاس استفاده می شود.

تریپس : مانند مگس سفید از کونفیدور –مالاتیون-دانیتول استفاده می شود.

کنه : از میسورون- نئورون-آپولو-پروپان-کلتان و اوماتیت استفاده می شود.در استفاده از کنه کشها معمولا چند کنه کش را با هم مخلوط می کنند، چون بعضی ها روی پوره اثر دارد و بعضی ها روی کنه بالغ اثر دارند.

کودهای استفاده شده:

ازت را به صورت سرک به گیاه می دهیم. همچنین کودهای کامل به صورت مایع و پودر (قطره طلاوکریستالون)موقع آبیاری به گیاه داده می شود.

از کود کلات آهن نیز استفاده می شد.

ارقام مختلف گوجه فرنگی کشت شده :

1-     رقم :Nemarin-  تعداد :500 عدد – کشت بذر :5/6/82 – انتقال به بستر14/7

2-     رقم :چریErgon-تعداد:100 عدد – کشت بذر :5/6/82 – انتقال به بستر15/7

3-     رقم :Norema- تعداد :200 عدد – کشت بذر :5/6/82 – انتقال به بستر 16/7

4-     رقم :Rubi – تعداد :100 عدد – کشت بذر :5/6/82 – انتقال به بستر 18/7   

ارقام مختلف فلفل دلمه ای کشت شده:

فلفل دلمه ای مشکی:

رقم : Zorro – mavras– تاریخ کشت:15/5/82 – تاریخ انتقال به بستر:17/6-تعداد:30

فلفل دلمه ای،نارنجی- زرد:

رقم :  Grizzly-inia- تاریخ کشت:15/5 – تاریخ انتقال به بستر:22/6 – تعداد :30

فلفل دلمه ای قرمز :

رقم :  Ronaldo – تاریخ کشت:15/5 – تاریخ انتقال به بستر:17/6 _ تعداد :30

فلفل دلمه ای قهوه ای:

رقم : Choce- تاریخ کشت :15/5 – تاریخ انتقال به بستر:17/6 – تعداد :30

فلفل دلمه ای سفید:

رقم : Bianca- تاریخ کشت : 15/5 – تاریخ انتقال به بستر: 17/6 – تعداد :60

فلفل دلمه ای زرد:

رقم : inia – تاریخ کشت :15/5 – تاریخ انتقال به بستر: 17/6 – تعداد:30

فلفل دلمه ای سبز:

رقم :Colombo – تاریخ کشت : 15/5 – تاریخ انتقال به بستر: 17/6- تعداد:30

پیوند گوجه فرنگی گلخانه ای :

در ماه آذر به علت تمام شدن گازوئیل به مدت 3 روز دمای هوا به حدود صفر درجه رسید (شبها) و بوته های گوجه فرنگی دچار سرما زدگی شدند و برخی بوته ها،

جوانه های انتهایی آنها یخ زده و از بین رفت.برای رفع این مشکل از پیوند اسکنه ای استفاده می شود به این صورت که از پا جوشهای بوته که رشد کرده اند استفاده کرده،پوست دو طرف پیوندک را از قسمت پایین ساقه به همراه قسمتی از ساقه اصلی بریده وجدا کرده و در شکافی که روی ساقه اصلی (بر روی مقطع اصلی )قرار می دهیم و بعد با پلاستیک می بدیم. در صورتی که رطوبت محیط کم باشد بک کیسه پلاستیکی سبک روی پیوند می کشیم تا رطوبت کافی تامین شود و احتمال گرفتن پیوند بیشتر شود.

گفتنی است که پیوندک گوجه را روی گیاه سیب زمینی (به عنوان پایه) هم می توان زد، چون از یک خانواده اند.

منبع

(بخش اول معرفي دستگاه آوند کشت غلامحسين نصوحي)

اخيرا کشت بدون خاک بعنوان يک تکنولوژي نوين توسعه پيدا کرده و هم اکنون در کشور ما بطرق مختلف در حال گسترش مي باشد. با اين شيوه مي توان بخش اعظمي از نيازهاي خانوادها را در رابطه با پرورش سبزيجات برطرف کرد.

مزاياي اين روش براي شهروندان

1- اهداف زيست محيطي: افزايش جمعيت و نياز روز افزون جامعه به محصولات خوراکي و انگيزه هاي اقتصادي دست اندرکاران  توليد باعث شده که همه منابع توليد با هرگونه آثاري بکار گرفته شود و توجهي به تبعات زيست محيطي آن نشود. جمعيت زياد و کمبود وقت مناسب و کثرت اطلاعات متاسفانه فرصت لازم را براي افراد جامعه فراهم نمي کند که از نظر زيست محيطي در مصرف محصولات خوراکي خود انديشه کنند که چه بر سر آنها مي آيد، در صورتي که اخيرا تکنولوزي هاي جديد توانايي انسان را در کاهش خسارتهاي زيست محيطي فزوني بخشيده و در نتيجه از اين طريق توانسته آثار زيانبار بر محيط زيست و سلامتي انسانها را کاهش دهد. بدين منظور در چند ساله اخير موضوع تامين نيازهاي جامعه از طريق توسعه پايدار بشدت در حال پيگيري است و طبيعتا کشور ما هم نمي تواند از اين مسئله جدا باشد و بايد روشهاي گونان دفع آثار زيانبار حاصله از توليدات کشاورزي را به هر شکل در دستور کار خود قرار دهد.

در شيوه توليدي که در اين مکتوب بدان اشاره مي گردد، مصرف سموم و کودهاي شيميايي و آب مصرفي بحداقل مي رسد و از مصرف فاضلابهاي شهري و صنعتي و آلودگي هاي فلزات سنگين و ميکروبي در آن خبري نيست. همچنين آثاري از مگسها و پشه هاي خاک گلداني و يا بوي تعفن وجود نخواهد داشت.

2- توسعه علوم نوين کشاورزي در جامعه: آشنايي افراد علاقه مند به کشت بدون خاک و توليد هر نوع سبزيجات خوراکي و يا پرورش گلهاي زينتي در هر زمان و حداقل مکان مورد نياز مي تواند شرايط مناسبي را براي سرگرمي و لذت از زيباييهاي طبيعت در محيط مسکوني بوجود آورد. بخصوص اگر با طرح ساير زيباييها ادغام گردد که مختصرا در مباحث بعدي بدان اشاره خواهد شد.

3- اشتغال زايي و صرفه جويي اقتصادي: حذف زمان لازم براي خريد سبزيجات از بيرون منزل، جنبه اشتغال زايي براي توليد کنندگان دستگاههاي آوند کشت و همچنين آشنايي افراد علاقه مند براي امکان توسعه در سطوح وسيعتر و بالاخره اينکه معادل سطوح توليد گلهاي زينتي و سبزيجات به اراضي زير کشت اينگونه محصولات اضافه خواهد شد.

الف) آوند کشت چيست؟ آوند بمعني ظرف و لوله است و آوند کشت نوعي بستر کشت ظرفي يا لوله اي مي باشد که شامل شبکه اي از لوله هاي مي باشد که شامل شبکه اي از لوله هاي سوراخ دار و يا شکاف دار و يا نيم لوله ها و يا ظرفي به اشکال مختلف مي باشد که در آن بذر يا نهال گلها و سبزيجات و صيفي جات کاشت مي گردد. اين شبکه ها با نصب روي چهارپايه اي براحتي قابل حمل و جابجايي مي باشند و از نظر اندازه سطوح مي توان هم از طول و هم از عرض آنها را توسعه داد. براي افزايش طول مي توان از لوله هاي بلندتر استفاده نمود و يا لوله هاي استاندارد شده کوتاهتر قابل اتصال شدن را سر هم نمود. براي افزايش عرض شبکه ها تنها بايد بر تعداد لوله ها افزئده و اخرين لوله را از هر طرف با زانو به طرفين شبکه محکم چسب نمود. قطر لوله هاي انتخابي بر حسب اندازه بوته ها از 40 ميلي متر تا 110 ميلي متر (اندازه هاي مختلف لوه پوليکا) متغير است مگر اينکه اختصاصا بر اساس نياز قالب ريزي شوند.

بر اساس يک برآورد نظري براي ساخت کوچکترين شبکه اي که بتوان يک فضاي سبز گلدار و يا توليد سبزيجات مورد نياز يک خانواده 5 نفري را تامين نمود، مي شود سطحي معادل 2 متر مربع در نظر گرفت. براي ابعاد بزرگتر مطابق يا خانواده هاي پر جمعيت مي توان از هر طرف بسته به علاقه مندي مجري آن را توسعه داد که البته علاوه بر توانايي مديريت و نگهداري آن، شرايط ديگري مثل نياز به نور لازم، فضاي کافي، در معرض ديد بودن يا نبودن و از اين قبيل را بايد در نظر گرفت آنگاه سيستم را طراحي و اماده نمود. بذر، غده، و قلمه و يا نهال در اين شبکه ها در سوراخها و يا شکافهاي تعبيه شده روي لوله ها کشت مي شود. داخل لوله از مواد مصنوعي مثل پريليت، ليکا، پشم سنگ، پيت ماس و يا ماسه درشت پر شده است و محلول غذايي با استفاده از شبکه لوله هاي باريکه از داخل ان عبور مي کند. اگر شيوه کاشت بدون خاک (هيدروپونيک) در لوله يا ظروف بدون مواد مصنوعي انجام گيرد در اصطلاح علمي آن را کشت بدون خاک در لايه هاي نازک محلولهاي غذايي يا اختصارا NFT مي نامند. اين لايه ها مي تواند در لوله يا نيم لوله هاي پي وي سي ، مجاري چهارگوش و يا ذوذنقه اي شکل، صفحات موجدار فايبر گلاس و از اين قبيل باشد. در اين روش محلول غذايي در عمق چند ميلي متري از کف اين لوله ها بصورت چرخشي عبور مي کند، ولي در روش مورد نظر مسير هاي کشت از مواد مصنوعي پر شده و بر اساس نياز رطوبتي ريشه گياه طبق برنامه دور آبياري اين مواد آبياري و خيس مي شوند. بر اين اساس کاشت در سيستم آوند کشت مورد نظر را ميتوان نوعي سيستم کشت تعديل شده ناميد که داراي متعلقات اضافه تر، از جمله سيستم فرمان آبياري مي باشد با اين وصف از اين سيستم در اين نوشتار بنام آوند کشت اسم برده خواهد شد. در سيستم آوند کشت ريشه ها درون شبکه هاي تعبيه شده که داراي پريليت يا ماسه و يا مخلوطي از اين دو يا پشم سنگ استقرار مي يابند، ولي قسمت ساقه و برگها در بالاي آن قرار مي گيرد که چنانچه همانند صيفي جات ارتفاع بلندي پيدا کنند انها را در بالاي آوند کشت مي توان داربست نمود.

ب) شبکه بندي سيستم: براي شبکه بندي سيستم مورد نظر لوله هاي شکاف دار يا سوراخ دار طراحي شده را به سه راهي هاي طرفين محکم چسب نمود تا ابعادمورد نظر بدست آيدف آنگاه آخرين لوله از هر طرف با استفاده از يک زانو به سه راهي مربوط وصل مي گردد. بهتر است شبکه آبرساني قطره اي داخل لوله همزمان وصل و آنگاه از مواد بستر مثل پرليت ، ماسه يا پشم سنگ پر شود.آخرين پيوستگي هاي  شبکه کامل شده و پس از محکم شدن قسمتهاي چسب شده بر روي چهارپايه مخصوص نصب مي شود.

ج) تکيه گاه آوند کشت(ميز نگهداري): براي نگهداري و همچنين قابليت جابجايي و استفاده از نور و تهويه مناسب از تکيه گاهي بصورت چهارپايه استفاده مي شود بطوري که اين چهارپايه با استفاده از چرخهاي کوچک براحتي روي سطوح فرش قابل جابجا شدن باشد. در طرحهايي که کشت حاصله نياز چنداني به نور مستقيم خورشيد ندارند يا بتوان از نور مصنوعي استفاده کرد مي توان اين چهرپايه را در دو يا سه طبقه به فاصله 40 تا 60 سانتي متر بسته به ارتفاع گياهان کاشته شده تهيه نمود.ميزهاي نگهداري آوند کشت را مي توان از لوله هاي گالوانيزه و يا براي تزئين بيشتر منزل از شبکه هاي استيلي و يا پلاستيکي محکم تهيه کرد.

د) مواد مصنوعي براي بستر کشت: براي کاشت گياهان در داخل لوله ها يا نيم لوله هاي شبکه آوند کشت، لازم است درون آنها از مواد نگهدارنده و مرطوب کننده بذر و نهالها پر شود، بطوري که اين مواد کاملا خنثي و بدون اثر گذاري روي محلول هاي غذايي يا ديواره بستر يا ريشه گياه باشد. همچنين اين مواد بايد بتوانند رطوبت را بخوبي جذب و آنگاه در اختيار ريشه بگذارند و داراي فضاي لازم براي تهويه و رشد و توسعه ريشه ها باشند. و اثرات شيميايي خاصي روي محلولهاي غذايي نداشته باشند.

1- مواد معدني:اين مواد اگر چه انواع مختلفي دارندد ولي چهار نمونه از آنها که خصوصيات بهتري داشته و در اينگونه بستر ها استفاده مي شود نام برده مي شود.

پريليت – پشم سنگ – ليکا – ماسه

2- مواد آلي: اين مواد شامل انواع پيت موسها که منشا گياهي دارند و کاملا پوسيده اند مي باشند، آنها را مي توان به تنهايي و يا مخلوطي با هريک از مواد معدني فوق الذکر در سيستم هاي کشت بدون خاک استفاده نمود.

3- مواد پلاستيکي: اين مواد شامل انواع فومها و اسفنجهاي مخصوصي هستند که بعلت گراني و استفاده کمتر در سيستم هاي کشت بدون خاک از توضيح بيشتر آنها خودداري مي گردد.

و- شبکه آبياري:

1- مخزن محلول غذايي: مخزن محلول غذايي ظرفي است که داخل آن آب بهمراه عناصر غذايي مورد نياز گياه با غلظت مناسب وجود دارد جنس مخزن مورد استفاده مي تواند از نوع پلاستيک سخت، فايبر گلاس، شيشه، پلي اتيلن و يا سفال محکم و سبک باشد و ديواره آن تيره و يا با لايه تيره رنگي پوشيده شده باشد. اين مسئله باعث جلوگيري از ورود نور خورشيد بداخل محلول غذايي مي شود که مانع از تشکيل جلبک در آن خواهد شد.

حجم ظرف محلول غذايي  بر حسب بستر گياهان کاشته شده متفاوت مي باشد و مي تواند از 20 تا 50 ليتر حجم داشته باشد. بر اين اساس روزانه به ازاء هر متر مربع از گياه کاشته شده حدود 2 تا 5/2 ليتر محلول غذايي رقيق شده مورد نياز مي باشد، بنابراين يک ظرف 20 ليتري مي تواند بطور متوسط تا ده روز يک فضاي يک متر مربعي از گل سبزيجات کشت شده را تامين کند همچنين نصب يک لوله مدرج شفاف روي مخزن که بتواند موجودي محلول غذايي را نشان دهد ضروريست. شکل مخزن نيز بر حسب اينکه در کجاي آوند کشت نصب شود و از چه جنسي انتخاب گردد، به ذوق و سليقه مجري بستگي دارد. چنانچه در آوند کشت بکارگيري شيوه هاي ديگر تزئيني مثلا آکواريوم نگهداري ماهي ها و از اين قبيل مورد نظر باشد مي توان مخزن محلول غذايي را در ادغام با موارد فوق طوري طراحي نمود که در آنها استتار شده و ديده نشود.

2- لوله هاي آبرساني: از جمله لوله هاي آبرساني لوله هاي حاوي قطره چکان هاي محلول رساني است. اين لوله ها را مي توان براي نصب در شبکه آبياري آوند کشت از محل بستر و پاي ريشه هاي گياه عبور داد. نوع لوله ها باريک و ماکاروني مانند خواهد بود و به قطر 2 تا 3 ميلي متر در نظر گرفته مي شود که از داخل بستر کشت و نزديک ريشه ها عبور داده مي شود. مي توان به ازاي محل هر نهال يک قطره چکان کوچک نصب نمود تا محلول غذايي از اين محل ها به پاي ريشه بوته ها چکيده شود. در روش ديگر لوله هاي ماکاروني را مي توان از روي بستر عبور داد و انگاه در محل يقه بوته ها يک قطه چکان نصب نمود. همچنين بايد انتهاي لوله را با گرم کردن مسدود نمود و طرف ديگر را از طريق يک شير کنترل آکواريومي به ورودي شيلنگ اصلي محلول رسان اتصال داد.

براي انجام آبياري يکنواخت و حفظ تعادل فشار محلول داخل لوله ها بهتر است 50 درصد لوله هاي ماکاروني به يک طرف سه راهي لوله اصلي محلول رساني و 50 درصد بقيه به طرف ديگر سه راهي متصل گردد.

در روش ديگر مي توان قطره چکانها را حذف و با کوتاه نمودن لوله هاي ماکاروني فقط سر اين لوله ها  را به ابتداي هر بستر وارد نمود تا محلول غذايي با جريان ثقلي از ابتدا تا انتهاي هر مسير عبور نموده و مازاد آن با همراه شدن مازاد محلول غذايي ساير مسير ها يکي شده و در ظرف محلول غذايي برگشت داده شود. البته در اين روش ممکن است رديفهاي اوليه از مواد غذايي کاملتري برخوردار باشند. براي استقرار مسير اصلي محلول رساني لوله اصلي را به پمپ داخل مخزن وصل نموده و از طرف ديگر هم که به ابتداي سه راهي محلول رساني به لوله هاي ماکاروني وصل است. در طول مسير محلول رساني افراد علاقه مند مي توانند براي اندازه گيري مداوم EC ، PH اين وسايل اندازه گيري را نصب نمايند هر چند ممکن است با توجه به قيمت بالاي اين نوع دستگاه ها اقتصادي نباشد.

لوله هاي اصلي مورد مصرف، پلاستيکي، تيره رنگ و به قطر 5 تا 10 ميلي متر مناسب است و طول آن به اندازه نياز يعني فاصله محل مخزن تا تقسيم محلول به لوله ماکاروني خواهد بود.

3- پمپ محلول رساني: براي محلول رساني مسرهاي بستر آوند کشت با توجه به سطوح کوچک و امکان فضاي موجود مي توان از پمپ شناور الکتريکي کوچکي استفاده کرد. اين پمپ ها که مخصوص کار در آکواريوم ها مي باشد. آب را به روش سانترفيوژ با خروجي به قطر 10 ميلي متر و يا تغيير آن به دلخواه به بالا هدايت مي کنند و به راحتي به لوله اصلي متصل مي شوند و در انواع مختلف از نظر توانايي و دبي خروجي و همچنين کشور سازنده در بازار موجود است مجري مي تواند بهترين نوع آن را تهيه و استفاده نمايد.

از محاسن اين پمپ ها دوام طولاني، مصرف ناچيز برق و پوشش عايق ساخته شده از نوعي پلاستيک سخت مي باشد که در مقابل انواع محلولها نيز مقاوم بوده و دچار فرسايش نمي شود. همچنين اين پمپ داراي فيلتر هاي بلند است که با توجه به تميز بودن محلول غذايي مي توان آن را حذف نمود. نتيجتا پمپ براحتي کف مخزن چسبيده و محلول غذايي را تا آخر به بالا پمپ مي کند. از اين پمپ ها براي کارکرد منظم طبق برنامه اي که توسط دستگاه فرمان داده مي شود استفاده شده و محلول رساني مي کند. با وجود اين بهتر است هر از گاهي از چگونگي کارکرد پمپ مطمئن شد زيرا برخي اوقات ممکن است عواملي باعث اختلال در چرخش پمپ آن شده و موتور را از کار بيندازد.

4- دستگاه فرمان: جعبه فرمان يک دستگاه ديجيتالي کوچک مي باشد و کار آن روشن و خاموش کردن پمپ در ساعاتي است که مجري برابر نياز گياه به محلول غذايي آن را تنظيم مي نمايد. اين دستگاه که تقريبا کار زمان سنج (تايمر) را انجام مي دهد بايستي بتواند شبها کلا قسمت فرمان پمپ را خاموش و روزها نيز فواصل زماني معين دقايق مورد نياز براي روشن بودن و ساعاتي براي خاموش بودن پمپ را فرمان دهد.اين دستگاه بايد بتواند که در موقع قطع و وصل مجدد آن بطور اتفاقي برنامه هاي داده شده را ذخيره نمايد و نياز به تنظيم مجدد نباشددر اين صورت سيستم آبرساني براحتي کار خواهد کرد و تا زماني که مخزن داراي محلول غذايي است و اشکالي براي پمپ بوجود نيامده هيچ نيازي به سرکشي و اقدامات اضافي براي آبياري نخواهد بود و تنها لازم است در مراحل مختلف رشد گياه کاشته شده که ميزان نياز غذايي آن نيز تفاوت مي کند دستگاه فرمان مطابق با آن تنظيم شود تا الکترو پمپ محلول غذايي را در مسير کشت ها پمپ نموده و پس از خيس کردن مواد مصنوعي بستر مازاد محلول را به مخزن اصلي بازگرداند. در روش ديگر مي توان با استفاده از سنسورهاي حساس به رطوبت در داخل بستر نسبت به هوشمند نمودن محلول رساني سيستم اقدام نمود.

کشت بدون خاک گلهاي آپارتماني و سبزيجات در منازل  و محيط هاي اداري
(بخش دوم عمليات کشاورزي)

الف- نحوه کاشت: کاشت گياه به چند صورت بذر، غده، ريشه، نهال و قلمه صورت مي کيرد. براي اين منظور ابتدا محل بستر کشت را که از پرليت و يا ماسه و يا تواما پر شده با محلول غذايي بسيار رقيق و حتي با آب تنها کاملا خيس نموده آنگاه بذر را کاشته و روي آنها با همان مواد مصنوعي بستر 2 تا 3 سانتيمتر پوشانده مي شود. اگر قرار است غده، ريشه، نهال يا قلمه کاشته شود محل آنها را کمي گود کرده تا براحتي در جاي خود مستقر شود. آنگاه اطراف آن بميزان 2 تا 3 سانتيمتر از مواد مصنوعي بستر پر مي گردد. براي آبياري بذر و يا نهالهاي کاشته شده گلها مي توان چند روزي آنها را تا استقرار کامل با آب تنها آبياري نمود و همين شيوه را ميتوان براي کاشت بذر و نهال سبزيجات بکار بست، با اين تفاوت که با شروع رشد رويشي آنها بخصوص در مورد گياهان نور پسند بايستي آوند کشت را در محلي مستقر نمود که از نظر تابش نور مشکلي نداشته باشد و حداقل نور مورد نياز روزانه به گياهان کاشته شده بتابد يا از نور مصنوعي استفاده گردد. در صورتيکه براي اغلب گلهاي آپارتماني بعلت عدم نياز به نور مستقيم خورشيد آوند کشت را مي توان در سايه و هر نقطه مناسب از منزل نگهداري نمود.

براي تهيه انواع نشاء چون بصورت متراکم تهيه مي گردد لازم است مسير کاشت پيوسته و فواصل بين رديف هاي کشت نيز کوتاهتر باشد. همچنين بستر ها را مي توان بصورت ناوداني و به عرض و عمق 5 تا 10 سانتيمتر و طول دلخواه تهيه و فضاي آنها را از پشم سنگ مخصوص کشت هيدروپنيک پر نمود، آنگاه بذر کاري کرد.همچنين مي توان از مکعبهاي فشرده شده پشم سنگ استفاده نمود که در اين حالت در زمان انتقال نشاء مکعب ها همراه نشاء منتقل مي گردند.

اينگونه مکعبها کوچک قابل جايگذاري در بستر هاي کاشت اصلي مي باشند ولي از همين مکعب هاي پشم سنگ نوع بزرگتر و فشرده تر تهيه شده اند که اطراف و کف آنها با لفافهايي پوشيده شده و به عنوان بستر اصلي تا پايان رشد گياه به تنهايي باقي مي مانند.

ب- عمليات داشت:

1-تنظيم دور آبياري: براي جذب عناصر غذايي توسط گياه محيط ريشه بايستي هميشه مرطوب بوده و اين رطوبت با مواد غذايي مورد نياز گياه همراه باشد. در اينصورت جمع آب و مواد غذايي بصورت محلول غذايي تهيه شده و به محيط ريشه ها منتقل مي گردد. اينکه اين محلول غذايي در چه دفعاتي به محيط ريشه برسد بستگي به روش تهيه بستر دارد.

در سيستم N.F.T محيط ريشه خالي و اطراف آن را صرفا هوا فرا گرفته و محلول غذايي همراه با اکسيژن لازم به عمق 3 تا 5 ميليمتر بطور مرتب از ناحيه انتهاي ريشه ها عبور مي کند در اين روش چون نياز به جريان دائم محلول غذايي هست و مراقبت هاي مکرر و  هوا دهي ريشه ها ضروري مي باشد، براي استفاده در منازل مناسب نبوده توصيه نمي گردد. براي کاهش زمان آبياري و سر کشي ها و مراقبت هاي مکرر و اينکه بتوان آبياري را دوره اي کرد و بوسيله دستگاه فرمان سيستم محلول رساني را هوشمند نمود داخل بستر هاي کشت را از مواد مصنوعي (نگهدارنده) پر نموده و پس از کاشت گياه آبياري انجام مي گيرد، مواد مصنوعي محلولهاي غذايي را در خود جذب نمود و آنگاه بتدريج در اختيار ريشه قرار مي دهند. در نتيجه تا زمان وجود رطوبت در محيط ريشه نيازي به آبياري نمي باشد.

براي تنظيم دوره آبياري در اين روش ابتدا قبل از کاشت گياه محيط ريشه ها را کاملا مرطوب نمود، آنگاه دور آبياري بشرح زير تنظيم مي گردد:

       برنامه شبکه آبرساني را براي دو تا سه نوبت در روز و براي مدت يک تا سه نوبت در روز و براي مدت يک تا دو دقيقه به دستگاه فرمان  منتقل نموده تا زماني که بذور کاشته شده سبز گردد و يا نهالها و قلمه ها ريشه نمايد، آنگاه برنامه آبياري را مطابق با مراحل رشد گياه که نياز به محلول غذايي آن کم کم افزايش مي يابد بتدريج به 2 تا 5 دقيقه در هر نوبت افزايش داده و دور آبياري نيز از 3 تا 4 نوبت در روز منظور مي گردد. اين تغييرات معمولا براي سبزيجات هر دو تا سه هفته يکبار لازم است انجام گردد در صورتيکه براي پرورش گلها اين تغييرات خيلي مورد نياز نمي باشد.

براي تنظيم دور آبياري عوامل ديگري نيز موثر است که در مبحث ميزان مصرف محلولهاي غذايي بدان اشاره گرديد. نکته قابل ذکر در طول دوره آبياري تجمع نمکها در محيط ريشه است که در اثر آن بتدريج EC محيط افزايش مي يابد که با آب شويي رفع خواهد شد. البته هرچه دور آبياري کوتاهتر و تعداد دفعات آن بيشتر شود تجمع نمک ها در محيط ريشه کمتر و EC محيط نيز بکندي افزايش مي يابد. همچنين هر چه مسير هاي کاشت اعم از لوله يا نيم لوله يا ناوداني طولاني تر باشد طبعا مواد پر شده داخل آنها زيادتر مي شود که در اين حالت نياز به افزايش زمان آبياري مي باشد.

2- تنظيم شرايط اقليمي: چنانچه محل نگهداري آوند کشت در فضاي مسکوني و يا اداري باشد طبيعي است که اين فضاها از نظر دما و رطوبت مطابق با نياز انسانها است که خوشبختانه با نياز پرورش گلها و برخي سبزيجات و توليد نشاء نيز تطابق دارد، لذا از اين بابت مشکل چنداني وجود نخواهد داشت مگر تامين نور که بيشتر براي کاشت سبزيجات و توليد نشاء مورد نياز است. که در اين رابطه بايد از هر امکان تابش نور در فضاي محل استقرار آوند کشت استفاده کرد.

1-2.دما: معمولا دماي ايده آل محيط گياهان بين 20 ال 25 درجه سانتي گراد مي باشد. اگر اين دما حداکثر 5 درجه کمتر يا بيشتر بشود مشکلي براي رشد گياهي ايجاد نخواهد کرد، زيرا با توجه به دماي ايده آل مورد نياز گياهان ملاحضه مي شود که اين ميزان دما براي اغلب گياهان بالاخص گياهان مورد نظر مناسب مي باشد و ايجاد سيستم حرارتي در زمستان و يا سيستم خنک کنندگي در تابستان بطور اختصاصي براي پرورش گياهان آوند کشت در منزل ضرورتي ندارد، ضمن اينکه دماي موجود علاوه بر تامين نياز دمايي فضاي اندام هاي هوايي گياهان کاشته شده دماي مناسب براي محلول غذايي و محيط ريشه ها را نيز تامين مي نمايد.

2-2.نور:بسياري از گلهاي آپارتماني نياز چنداني به نور مستقيم آفتاب نداشته و در نور غير مستقيم بخوبي پرورش سبزيجات و يا توليد نشاء هاي مرغوب حتما به نور خورشيد نياز مي باشد. در اين رابطه مي توان از فضاي نورگير ها و يا تابش نورهاي پشت پنجره ها و يا فضاي تراسهاي منازل آپارتماني استفاده نمود. ولي در صورتي که الزام به توليد در فضاي مسقف آپارتماني يا محيطهاي مشابه مي باشد مي توان با علم به نور مورد نياز گل يا سبزيجات کاشته شده لامپهاي مخصوص ايجاد نور مصنوعي تهيه و در بالاي فضاي کشت شده با استفاده از تکيه گاه مناسب تعبيه نمود و به اندازه مورد نياز آنها را روشن نمود.

براي کاهش نور اضافي در محلولهايي که نور مستقيم و اضافي وجود دارد مي توان با استفاده از نايلونهاي UV دار و يا فايبر گلاس ميزان عبور نور آفتاب را کاهش داد.

3-2. رطوبت و تهويه: رطوبت موجود در فضاي مسکوني معمولا بيش از 50% حجمي مي باشد که اگر چه اين ميزان کافي نيست ولي رطوبت قابل استفاده و مناسبي براي اکثر گلها و سبزيجات مي باشد.

در زمينه تهويه براي پرورش گياهان گلخانه اي اگر چه هدف خنک نمودن محيط و همچنين تامين CO2 لازم و يا کاهش رطوبت قابل استفاده و مناسبي براي اکثر گلها و سبزيجات مي باشد.

در زمينه تهويه براي پرورش گياهان گلخانه اي اگر چه هدف خنک نمودن محيط  و همچنين تامين CO2 لازم و يا کاهش رطوبت اضافي مي باشد ولي همانطور که اشاره شد در محيطهاي مسکوني و يا اداري همه اين عوامل بميزان مناسبي فراهم مي باشد لذا تهويه خاصي براي گلهاي آپارتماني مورد نياز نمي باشد. مگر براي گياهاني که نور پسند مي باشند و نياز به تهويه بيشتري دارند.

ج-برداشت:

1- برداشت سبزيجات: معمولا سبزيجات کشت شده را از نظر برداشت مي توان به دو دسته تقسيم بندي نمود يک دسته از سبزيجات که مي توانند چندين بار برداشت شوند مثل تره و يا نعناع که مي توان آنها را با تراکم بيشتر کاشته و فقط به اندازه نياز روزانه برداشت نمود تا اينکه با آخرين برداشت، قسمت برداشت شده اوليه آماده مصرف مجدد مي گردد.

در کاشت صيفي جات مثل گوجه فرنگي به تدريج و در طول سال ميوه از آن برداشت مي گردد.چنانچه بوته ها نياز به قيم و يا داربست نمودن داشته باشند با استفاده از اهرمهاي که دربالاي بوته نصب شده است بوته ها نصب شده است بوته ها داربست مي شوند ضمن اينکه لامپ مخصوص ايجاد نور مصنوعي نيز در بالاي بوته ها به اهرم مربوطه نصب گرديده است.

در کاشت سبزيجاتي که براي يک نوبت برداشت مي گردند مثل تربچه و ريحان ميتوان به طور متوسط به ازاء يک تا دو ماه يک بار کاشت و برداشت نمود ومجددا اقدام به تکرار کاشت و يا سبزيجات ديگر نمود.

2- برداشت نشاء:چنانچه کاشت نشاء انجام گرفته باشد، برداشت نشاءها مي تواند يکجا و يا بر حسب نياز طي چن نوبت و با فاصله زماني کوتاه همه آنها برداشت شود. بسته به نوع بستر ممکن است ريشه نشاء از مواد مصنوعي جدا شود و يا همراه مواد بستر مثل مکعبهاي پشم سنگ منتقل شوند که البته انتخاب نحوه برداشت نشاء به ميزان حساسيت گياه(به جدايي ريشه از مواد مصنوعي يا قطع ريشه ها) نيز بستگي دارد

3- گلهاي پرورشي: گلهاي کاشته شده در آوند کشت و نگهداري آنها در آپارتمانها و يا فضاي اداري اغلب جنبه تزئيني داشته و نيازي به برداشت ندارد. در مواردي ممکن است از گلهاي کاشته شده قلمه يا نهال و يا پياز هاي تکثير شده نيز برداشت شود. ولي اگر هدف از نگهداري آوند کشت پرورش گلها بصورت اقتصادي و تجاري باشد و قرار است آئند کشت را بعنوان محلي براي تکثير گلها به شيوه هاي گوناگون از جمله استفاده از گل بريده آن منظور نمود.مي توان در نواحي مسکوني اجراي آوند کشت را باسطح کمتري نزديک به 20 تا 50متر مربع براي استفاده از گلهاي شاخه بريده آن در وضعيت تجار انجام داد حتي براي تنوع بيشتر در تعدد کشت گلها و يا انواع گياهان ديگر مثل گياهان آبزي که به صورت آکواريومي پرورش مي يابد مي توان آوند کشتهايي در دو يا سه طبقه تهيه و يا به صورت پلکاني آنها را مستقر نمود.

در مواردي که در اماکن مسکوني فضاي مناسبي وجود نداشته باشد حتي مي توان با استفاده از يک يا چند گلدان به صورت تک واحدي به پرورش گلها به روش کشت بدون خاک ادامه داد.

د- آماده سازي آوند کشت براي کشت بعدي:با پايان يافتن استفاده از آوند کشت، در صورتي که گياهان کاشته شده داراي ريشه هاي انبوه نبوده و موارد مصنوعي بستر خيلي دچار آلودگي نشده باشد مي توان با چند بار آبشويي و سپس ضد عفوني آن بهمراه شبکه هاي آبرساني با بخار آب آنها را براي کشت بعدي آماده نمود، در غير اين صورت کليه مواد مصنوعي بستر تخليه و در طي مدتي که آوند کشت بدون کاشت مي باشد کليه مسير هاي محلول رساني و بستر ها با بخار آب و يا آب کاملا جوش ضد عفوني گردد.آنگاه پس از خشک شدن در زمان مورد نياز بستر ها را از مواد دانه بندي شده و يا از پشم سنگ پر نموده تا محيط براي کشت بعدي آماده شود.

کشت بدون خاک گلهاي آپارتماني و سبزيجات در منازل  و محيط هاي اداري
(بخش سوم محلولهاي غذايي )

الف- نحوه تهيه محلولهاي غذايي:محلولهاي غذايي حاوي حداقل دوازده عنصر غذايي مي باشند که موقع مصرف با آب آبياري رقيق مي گردند. براي دقت عمل، بهتر است ترکيبات و املاح موجود در آب آبياري قبل از اختلاط با محلول غذايي اندازه گيري شود زيرا براي رسيدن به يک محلول استاندارد مطابق با نياز گياه ضرورت ايجاب مي نمايد که عناصر اضافي که در آبياري موجود هستند در طراحي فرمول غذايي منظور شوند.

در محلولهاي غذايي علاوه بر وجود عناصر مورد نياز گياه رعايت دو عامل عمده در طول رشد گياه بسيار مهم مي باشد:

1-PH: PH ميزان درجه اسيدي يا قليايي بودن محلول غذايي مورد مصرف را نشان مي دهد و از درجات حداقل بين صفر تا حداکثر 14 درجه بندي شده است. معمولا بهترين درجه PH براي گياهان در روش کشت بدون خاک بين 5/5 الي 7 مي باشد. اگر PH بالاتر يا پايينتر از اين مقدار شود موجب کاهش رشد و در صورت شدت تغييرات باعث مرگ گياه مي شود، براي تنظيم PH از جمله کاهش آن از اسيد سولفوريک و براي افزايش آن از هيدروکسيد کلسيم ميتوان استفاده کرد.

2- EC:EC  هدايت الکتريکي محلول غذايي يا شوري محلول مصرفي را نشان مي دهد، و حاکي از ميزان غلظت عناصر و بنيانهاي غذايي يونيزه شده است. هر چه غلظت يونها بيشتر باشند جريان الکتريکي بيشتر برقرار شده و عدد EC بالاتري نشان مي دهد و هر چه غلظت عناصر کمتر شود EC کمتري را نشان داده مي شود. تغييرات EC  از صفر تا 25 شماره گذاري شده و معمولا مناسبترين EC کمتر از 2 مي باشد. هر چند ميزان حساسيت گياهان مختلف به شوري متفاوت مي باشد ولي معمولا EC هاي بالاتر از 3 بتدريج بر رشد و کيفيت گياهان اثر منفي خواهد گذاشت. با اين وصف لازم است براي ساختمان محلولهاي غذايي از آبي که EC آن کمتر از 1 مي باشد استفاده نمود، زيرا پس از ساخت محلول غذايي با آب EC آن به نسبت اضافه کردن عناصر غذايي افزايش مي يابد حال اگر آب مصرفي EC معادل 2 داشته باشد پس از اضافه کردن ترکيبات غذايي مظمئنا EC آن بيشتر از 2 و نزديک 3 خواهد شد.

برحسب آزمون و خطاي رشد گياه با توجه به کشت در منزل معمولا آب مصرفي همان آب شرب است که تصفيه شده و شيرين بوده و اغلب داراي EC کمتر از 1 مي باشد.

معمولا محلول هاي غذايي از نظر نياز گياهان باغلظت هاي متفاوت عناصر تهيه مي شود و همين تفاوت غلظت است که تحت عنوان فرمولهاي مختلف محلول غذايي ناميده مي شود چنانچه اين تفاوت ها ديده نشود و خواسته شود که ميزان غلظت عناصر غذايي براي همه گياهان يکسان تنظيم گردد مسلما اين کار صحيح نخواهد بود.

بنابر اين بهتر است با توجه به منابع و تجارب موجود از محلولهاي غذايي معرفي شده به هر گياه استفاده شود.

براي آشنايي علاقه مندان به تهيه محلول غذايي و استفاده از ترکيبات شيميايي عناصر و نحوه محاسبه وزن ملکولي آنها براي تعيين غلظت مختصري به اين موارد اشاره مي گردد:

براي ساخت يک محلول غذايي بايستي از مقدار مختلف عناصر غذايي مورد نياز گياه بخصوص اطلاع کافي داشت، همچنين از نسبت عناصر شيميايي مورد استفاده در فرمول غذايي آگاهي کامل داشت.

براي محلول سازي لازم است به ميزان حلاليت مواد شيميايي مورد استفاده و اينکه ترکيبات شيميايي مورد استفاده تا چه اندازه ناخالصي دارد و آن ناخالصي ها چه مي باشد و تعداد مولکولهاي آب تبلور همراه آن ترکيب چه مقدار است توجه شود.از طرفي به ميزان تاثير متقابل عناصر شيميايي نسبت به يکديگر بايد توجه کافي شود. بعنوان مثال محلول نيترات کلسيم در اختلاط با برخي ترکيبات در حالت ساخت محلول غذايي غليظ دچار واکنشهاي شيميايي شده و ترکيبات جديدي را بوجود مي آورد که قابل استفاده نمي باشد. در اينصورت بهتر است براي ساخت محلول هاي غذايي غليظ، آنها را طي دو مرحله جداگانه A و B آماده نمود و سپس اقدام به رقيق سازي دو محلول در يک مخزن نمود. که در اين حالت آثار ترکيبي بسيار ناچيز، و قابل اغماض است. اين دو محلول غليظ به نامهاي Stock A و Stock B معروف هستند، براي ساخت يک محلول غذايي لازم است ابتدا وزن اتمي کليه عناصر مورد نياز را منظور نمود جدول(1)، آنگاه با مشخص نمودن وزن اتمي کليه عناصر وزن مولکولي يک ترکيب را بدست آورد. بعنوان مثال در مورد So4 Zn وزن مولکولي آن بشرح زير بدست مي آيد.

وزن مولکولي S(32)+O4(16*4)+Zn(65)=161

را هنماي كاشت گياهان بدون استفاده از خاك (هيدروپونيك)

بخش۱

بر اساس يك رسم 2500 ساله ايرانيان در عيد نوروز ، گندم يا گياهان ديگري را در مقداري آب مي كاشتند و با آن سبزه براي سفره هفت سين تهيه مي كردند اين شايد اولين كشت هيدروپونيك در جهان بوده كه ايرانيان انجام مي دادند.
توليد روزانه يك تن علوفه در فضاي 33 متر مربع : با استفاده از اين تكنولوژي در فضاي 33 متر مربع ، هر روز مي توان يك تن علوفه تازه توليد كرد.اين مقدار مي تواند خوراك روزانه يك دامداري 300 راسي گوسفند، يك گله 55 راسي گاو شيري يا گوشتي و يك گله 100 راسي اسب را تامين كند.
مزاياي كشت هيدروپونيك :
1- در جاييكه خاك مناسب ندارد يا خاك دچار بعضي بيماريها است قابل استفاده است.
2- شخم، آبياري، مبارزه با آفات خاك، مبارزه با علف هاي هرز را ندارد و بقيه عمليات هاي زراعي نيز ساده تر است.
3- براي مناطقي كه زمين گران قيمت است براي بدست آوردن بيشترين محصول با تراكم بالا كاربرد دارد.
4- در اين طرح آلودگي خاك وجود ندارد و آلودگي آب هم كمتر است.
5- كنترل شرايط محيطي از جمله نور، دما، رطوبت و تركيب هوا بسيار ساده تر است.
6- در مناطقي كه آب شور دارد كاربرد دارد حتي اگر نمكهاي محلول در آب به مقدار 500ppm با شد مي توان با يك شستشوي محيط آن را بكار برد.
محيط كشت : طبقه بندي سيستمهاي كشت هيدروپونيك توسط دكتر جان لارسن انواع سيستمها غير آلي آلي مخلوط 1-ايستاده (معلق) گراول پيت موس پيت موس و پرليت 2-تكنيك فيلم غذايي ماسه پين بارك پرليت و پين بارك 3-آئروپونيك پرليت خاك اره پيت موس و پرليت 4-هواكشت راك وول
ظروف كشت : در حال حاضر ظروفي كه يك گالن و يا دو گالن ناميده مي شوند بيشتر عموميت دارند. امروزه توليد كنندگان از يك كيسه پلاستيكي به عنوان محيط رشد استفاده مي كنند.
توجه : 1- براي همه ظروف رشد، عمق بايد 2/3 تا 2 برابر قطر سايه گياه در زماني كه به حداكثر رشد برسد در نظر گرفته شود.مثلا اگر سطح سايه گياهي 12 سانتي متر است عمق ظرف بايد بين 18 تا 24 سانتي متر باشد. 2- گيا هاني كه سايه بزرگتر و زمان رشد بيشتري دارند و گياهاني كه در كنار ظروف كشت هستند بايد عمق بيشتري داشته باشند.
محلول غذايي : مهمترين مسئله در كشت هيدروپونيك مديريت محلول غذايي آن است كه از اهميت بسيار زيادي برخوردار است.شما بايد خواص و آثار عناصر مختلف را بر رشد گياه بدانيد تا در صورت بروز عوارض كمبود يا ازدياد يك عنصر بتوانيد عنصر مورد نظر را شناسايي كنيد و آن را به محلول اضافه كنيد.
عناصر اصلي و مهم : 9 تا از 16 عنصر ضروري را جزو عناصر مهم طبقه بندي كرده اند: كربن، هيدروژن، اكسيژن، نيتروژن، فسفر، پتاسيم، كلسيم، منيزيم، و گوگرد
عناصر كم مصرف(ريز مغزها) گيا هان به طور قابل ملاحضه اي به غلظت كمي از ريز مغزها كه از عناصر اصلي هستند احتياج دارند.اين عناصر عبارتند از : بر، كلر، مس، آهن، منگنز، موليبدن، و روي
سيستمهاي كشت هيدروپونيك: در اينجا تعدادي از روشهاي كشت هيدروپونيك را نام مي بريم. شما مي توانيد بر اساس طرحي كه در ذهن خود داريد نيز اقدام به اين كار كنيد ولي اين روشها آزمايش شده است .
الف)سيستمهاي هيدروپونيكي خالص (واقعي) 1- سيستم ايستا محلول غذايي اين يك تكنيك قديمي هيدروپونيك است ولي هنوز براي مطالعات غذايي انواع مختلف گياهان بكار مي رود. براي اين روش مواد زير لازم است 1- محلول غذايي 2 – تلمبه هوا 3- شبكه اي از تارهاي ريشه اي مناسب تلمبه، هوا را دائما به داخل محلول پمپ مي كند.حباب هاي هوا هم اكسيژن محلول غذايي را فراهم مي كنند و هم محلول را به جريان در مي آورند.يك نوع ساده آن به نحوي است كه يك درپوش كه نور از آن عبور نكند را برداشته و يك سوراخ براي عبور ريشه در آن ايجاد مي كنيم و يك لوله هوا كه به پمپ متصل است را در ظرف كشت قرار مي دهيم محلول غذايي را در ظرف مي ريزم و درپوش را گذاشته و گياه را در آن قرار مي دهيم. در اين سيستم محلول غذايي هر 7 الي 14 روز يكبار عوض مي شود همچنين تلفات آب را بايد روزانه جبران كرد حجم محلول غذايي براي يك گياه (2 تا 4 گالن)9 تا 18 ليتر است 2- روش كلارك اين تكنيك براي مطالعه عناصر مورد نياز ذرت و سورگوم بكار رفته ولي روشهاي مديريت محلول غذايي آن را مي توان براي گياهان ديگر نيز بكار برد. در اين سيستم ريشه گياهان را به حالت ايستاده در محلول غذايي قرار مي دهند .كاهو و ديگر سبزيجات علفي رشد خوبي در اين سيستم دارند. 3- تكنيك فيلم غذايي مهمترين روش هيدروپونيك يك پيشرفت مهم در زمينه هيدرو پونيك در سال 1970 با ابداع تكنيك فيلم غذايي توسط آلن كوپر اتفاق افتاد از اين روش اغلب با عنوان NFT ياد مي شود. در اين روش ريشه گياهان به حالت معلق در يك آبشخور يا كانالي از محلول غذايي در يك سيستم بسته قرار مي گيرند و محلول غذايي در محيط گردش مي كند 4- آئروپونيك يك از تكنيك هاي خوش آتيه هيدروپونيك آئروپونيك است. در اين روش توزيع آب و عناصر ضروري به ريشه گياه توسط و سائل ريز كننده مثل مه پاش و ميست(يك نوع ريز كننده آب و محلول غذايي )انجام مي شود. مزيت اين روش تهويه مناسب ريشه ها است .در اين روش ريشه ها در هوا رشد مي كنند .اين روش به صورتي طراحي شده است كه امكان استفاده مناسب از آب و عناصر ضروري را فراهم مي كند . ريشه ها در اين روش بايد مرتبا در معرض ارسال محلول غذايي قرار گيرند.در اكثر سيستمهاي آئروپونيك در انتهاي ريشه ها يك مخزن كوچك آب قرار داده مي شود كه ريشه ها هميشه به آب دسترسي داشته با شند
ب)سيستمهاي جذر و مد (فروكش – جريان ) محلول غذايي از اين نوع سيستمهاي رشد هيدروپونيك ساليان سال استفاده مي كردند . هر چند كه امروزه آنها به صورت اقتصادي بكار نمي روند و بيشتر كاربرد خانگي و مشغوليتي دارند.تركيب اين ساختار عبارت است از يك محيط ريشه اي خنثي از قبيل گراول، ماسه و پوكه معدني و ظروف رشد كه حجم هاي يكساني از محلول غذايي در داخل آنها وجود دارد و لوله هاي تغذيه كننده و دريچه ها و پمپ هاي مورد نياز
ج)سيستمهاي قطره چكان، گلداني يا كيسه اي/آبشخور كانالي محلول غذايي اين سيستم رشد هيدروپونيك امروزه كاربرد معمول پيدا كرده است كه به صورت تجاري در كشت گياهان در يك محيط كيسه اي يا گلداني بكار مي رود در اين زمينه پرليت بيشترين كاربرد را دارد.در اطراف كيسه هاي بكار رفته سوراخهايي براي حركت پرليت ايجاد مي كنند همچنين براي اينكه به آب و محلول غذايي اضافي اجازه بدهند كه از محيط خارج شود و تهويه مناسب صورت بگيرد آب چكان هايي بر لبه كيسه ها قرار مي دهند .البته بعضا اصلاحاتي در اين سيستم براي تطبيق با محصولات مختلف بوجود آمده .براي مثال كيسه هاي عمودي آويزان براي كاهو و يا گياهاني كه در كناره كيسه ها قرار مي گيرند. براي مثال گياه توت فرنگي را در سوراخهاي كناره كيسه هاي پرليت قرار مي دهند و محلول غذايي از بالاي كيسه ها توسط قطره چكانهاي و يا آبشخور هاي نصب شده به طرف پايين سرازير مي شود
د)سيستم مستقيم قطره اي، محلول غذايي راك وول امروزه راك وول در مناطق مختلف جهان براي توليد گوجه فرنگي، خيار و فلفل كاربرد بيشتري دارد. راك وول از يك ماده خنثي كه از مخلوط سنگ هاي آتشفشاني است درست شده .اين سنگها را با سنگ آهك مخلوط كرده و تا دماي 1500 تا 2000 درجه سانتي گراد گداخته مي كنند الياف نرمي آزاد مي شود كه آنها را به هم مي پيچند.سپس آنها را به صورت صفحات فشرده در مي اورند وآنها را در داخل صفحات پشم سنگ قرار مي دهند. صفحات را به صورت يكنواخت بر روي يك سطح قرار مي دهند همچنين بايد راه هايي براي عبور جريان محلول غذايي و آب در نظر گرفته شود و محلول غذايي بوسيله قطره چكان توزيع مي شود.
تكنيك هاي كشت محيط كشت هيدروپونيك با يك محيط خارجي احاطه مي شود كه مي تواند گلدان يا كيسه نيز باشد. آب، شامل كودهاي افزودني با توجه به تقاضاي اتمسفري گياه بكار مي رود. در سيستم هايي كه گراول و ماسه در آن وجود دارد براي جمع آوري نمك هاي تجمع يافته احتياج به يك شستشو بوسيله آب است.

بخش ۲

مقدمه:
هيدروپونيک در عمل به معني کاشت گياهان در آب و محلول غذايي بدون استفاده از خاک مي باشد. کشت هيدروپونيک اين امکان را به کشاورز مي دهد که در زمان کوتاهتر با زحمت کمتر محصولي با راندمان بيشتر را کشت نمايد.علم هيدروپونيک ثابت کرده است که براي رشد گياهان به خاک احتياجي نيست اما به عناصري که در خاک موجود است( مواد معدني، موادآلي) احتياج است. هر گياهي را مي توان به صورت هيدروپونيک کشت کرد ولي بعضي از آنها موفقيت بيشتري در اين سيستم دارند. کشت هيدروپونيک براي ميوه هايي با محصولات مقاوم از قبيل گوجه - خيار - فلفل - گياهان برگي مثل کاهو - سبزي و گياهاني که رشد سريعي دارند ايده آل است.

امروزه از کشت هيدروپونيک براي توليد علوفه دام استفاده هاي زيادي مي شود و اين امر به يک راه اقتصادي و مناسب براي توليد علوفه دامداران تبديل شده است.

در کشت هيدروپونيک در صورتي مي توانيد پيشرفت کنيد که محلول غذايي صحيحي براي تامين احتياجات گياه تهيه کنيد.
اغلب اعمالي که براي کشت هيدروپونيک انجام مي شود شبيه اعمال کاشت گياهان در خاک است. کشت تجاري هیدروپونیک شامل ترکيبي از تکنولوژي هيدروپونيک با کنترل عوامل محيطي براي رسيدن به بهترين کيفيت محصول مي باشد. در ساختار گلخانه شما با کنترل دما ، رطوبت و نور قادر به کشت در تمام طول سال مي باشيد.
برخي از مزاياي کشت هيدروپونيک
● به دليل نبود خاک و علف هرز عمليات هاي کشاورزي ساده تر است
● با حذف خاک آفات موجود در خاک نيز حذف مي شود.
● در کشت هیدروپونیک فقط درصدي از آبي که در کشت خاکي مصرف مي شود استفاده مي شود. زيرا آبها هدر نرفته و توسط علفهاي هرز نيز مصرف نمي شود.
● به طور کلي محصولات هيدروپونيکي از نظر غذايي محصولات بهتري نسبت به کشت خاکي هستند. و اين بدليل کنترل عناصر و موادي است که مورد مصرف گياه قرار مي گيرد.

ريشه گياه:
ريشه گياهان دو وظيفه عمده دارند
1- نگهداري گياه در محيط کشت
2- انتقال آب و عناصر مورد نياز گياه به تمام قسمتهاي آن
جذب آب بوسيله مکيدن آب از ريشه توسط فرايند تعرق انجام مي گيرد ولي چگونگي جذب يونها بطور دقيق مشخص نيست.آنچه ما مي دانيم جذب يونها توسط ريشه طي دو فرايند انتقال فعال و انتشار ساده صورت مي گيرد.
خصوصيات فيزيکي ريشه
در کشت خاکي براي رشد ريشه محدوديت هايي وجود دارد که در کشت هيدروپونيک اين محدوديت ها نيست بنابراين ممکن است در اين کشت ريشه ها بيشتر از حجم شان رشد کنند. خصوصيات فيزيکي ريشه نقش مهمي را در جذب عناصر دارند همچنين در سيستمهاي هيدروپونيک رشد و توسعه ريشه در کار گياه تاثير گذار است.
تهويه:
تهويه يکي از مهمترين عوامل است که به رشد گياه و ريشه کمک مي کند. انرژي مورد نياز براي رشد ريشه و جذب يونها از فرايند تنفس سلولي تامين مي شود که اين فرايند به اکسيژن نياز دارد. حلاليت اکسيژن در آب تقريبا کم است و با افزايش دما کاهش پيدا مي کند. بنابراين با افزايش دما بايد به فکر تهيه اکسيژن بيشتري براي نياز گياه بود. يکي از مشکلات سيستم هاي هيدروپونيک عدم تهويه مناسب با رشد توده ريشه است.
محيط ريشه:
بعضي از گياهان اين توانايي را دارند که خودشان را با محيط اطراف تطبيق دهند. اغلب تغييرات محيطي تغيير در PH است. به علاوه بعضي از گياهان اين توانايي را دارند که با منتشر کردن موادي (مثل سيدروفوس) از ريشه هايشان عمل جذب را افزايش دهند و يونها را بي اثر کنند. اين ويژگي به کفايت آهن مشهور است. در مواردي که گياه نمي تواند خود را با محيط تطبيق دهد بايد دقت بيشتري در بالانس عناصر و کنترل PH محلول انجام داد.
درجه حرارت:
درجه حرارت، يکي از مهمترين عواملي است که در رشد ريشه و جذب آب و عناصر ضروري و يونها تاثير مي گذارد. درجه حرارت مطلوب ريشه در گونه هاي مختلف تغيير مي کند. ولي در کل درجه حرارت پايين تر از 20 درجه سانتي گراد تغييراتي در رفتار و رشد ريشه ايجاد مي کند. در کمترين درجه حرارت مطلوب ريشه، رشد و شاخه دهي ريشه کاهش مي يابد و ريشه خشبي مي شود. زماني که درجه حرارت ريشه ها کاهش پيدا کند گياه پژمرده مي شود و به خاطر نياز زياد هوا در روز، کمبود عناصر نمايان مي شود. در دماي کم کمبود عناصر فسفر ، آهن ، و منگنز بيشتر نمايان مي شود. حدود بالاي درجه حرارت هنوز به طور دقيق مشخص نيست. ريشه ها تا دماي 30 و حتي تا 35 درجه سانتي گراد را نيز مي توانند تحمل کنند.
بنابراين درجه حرارت ريشه بايد بين 20 تا 30 درجه سانتي گراد تنظيم شود.

محيط هاي کشت هيدروپونيک
از سال 1930 تا 1950 معمولا از گراول و ماسه استفاده مي کردند. در واحدهاي کوچک هيدروپونيک به طور کلي از گراول، پشم سنگ يا هاديت استفاده مي شود. در سيستم هاي تجاري پريليت و پشم سنگ بيشتر بکار برده مي شود. محيط هاي کشت آلي که امروزه بکار مي روند عبارتند از پيت موس - پوست کاج- مخلوط پيت موس، پين بارک و مواد آلي از قبيل ورمي کولايت و پريليت .

سيستمهاي جذر و مد(Ebb and Flow) قرار دادن گياهان در يک محيط کشت محلول غذايي در دوره زماني معيني از مخزن به محيط کشت پمپ مي شود، گياهان بوسيله محيط کشت محلول غذايي را جذب مي کنند، و سپس آب با زهکشي به بيرون مي رود.

سيستم قطره چکاني(Drip System ) مکعب هاي راک وول محلول غذايي بر اساس يک برنامه زماني روي محيط کشت چکانده مي شود.مشروط بر اينکه آب تازه، مواد غذايي و اکسيژن فراهم باشد.

تکنيک فيلم غذايي (NFT) ريشه گياهان در کانالها رشد مي کنند. نوک ريشه ها در معرض هوا و ته آنها در معرض محلول غذايي است .

سيستم ايستا(Passive System) در اين روش گياه به صورت آزاد در محلول غذايي قرار دارد. اکسيژن بايد در پايين ريشه موجود باشد، که اغلب به وسيله يک پمپ انجام مي شود. تلفات آب بايد روزانه جبران شود.

سيستم هاي مختلف ديگري از جمله آئروپونيک نيز وجود دارد که در آن ريشه گياه در محيط معلق است و محلول غذايي بوسيله اسپري بر روي آن پاشيده مي شود. به طور کلي در سيستم هيدروپونيک آنچه مهم است ، اکسيژن ، آب، شرايط محيطي و مهمترين آنها محلول غذايي است. که در يک سيستم موفق همه اين موارد بايد رعايت شود. سيستم هاي فوق آزمايش شده اند و موفقيت آنها به اثبات رسيده است.شما نيز با رعايت اين موارد مي توانيد يک سيستم کشت اختصاصي طراحي کنيد.

بخش ۳

احتياجات گياه
براي موفقيت در کشت هيدروپونيک بايد موارد زير را در نظر داشته باشيم

PH مناسب براي محلول غذايي
مقدار آب مورد نياز گياه
دما و نور مطلوب براي گياه
هواي تازه
پناهگاه و تکيه گاه
کنترل آفات و بيماريها
حل کردن مواد معدني مورد نياز گياه در آب(استفاده از محلول غذایی مناسب)

تغيير دادن PH:
اگر تشخيص داديد که PH بيش از اندازه  قليايي است مي توانيد خاصيت اسيدي آن را با افزودن اسيد سولفوريک يا پايين آورنده هاي PH افزايش دهيد.
اگر تشخيص داديد که PH بيش از اندازه اسيدي است مي توانيد خاصيت قليايي آن را با افزودن جوش شيرين يا بالا آورنده هاي PH افزايش دهيد.
هنگام تنظيم PH مهم است که مقادير را کم کم اضافه کنيم تا اينکه PH يکباره تغيير نکند و همچنين بدانيم که چه موقع به سطح PH مطلوب مي رسيم.
محدوده PH مناسب براي انواع محصولات باغي

ارسالی توسط محمد سلیمی
منبع