قبل از هر اقدامي براي سرمايه گذاري در زمينههاي مختلف لازم است كه سرمايهگذار به دقت جوانب امر را زير نظر داشته باشد.
هر قدر اطلاعات بيشتر كسب شود خسران كار كمتر است و سرمايه اصلي در مدت معلوم برگشت خواهد شد. همانطوريكه ميدانيم اخيراً موضوع پرورش شترمرغ در ايران توجه دست اندركاران و سرمايهگذاران را به خود معطوف ساخته است. گروهي از علاقهمندان به اين رشته و يا بهتر بگوييم سرمايه داران، پس از جمعآوري شتابزده اطلاعات از اين طرف يا آنطرف دنيا اقدام به ورود تخم و يا جوجه و يا پرنده بالغ يعني شترمرغ نمودهاند. ظاهراً تا اين مرحله هيچ اشكالي بوجود نيامده و انشاءالله كه نخواهد آمد ولي مشكلات بعد از اين ممكن است بدليل عدم دانش كافي باعث به خطر افتادن برگشت سرمايه اصلي بدست صاحبان سرمايه باشد. البته انتظار همچنين است، به عبارتي اگر خطراتي در اين باب بوجود آيد نبايد انگشت حيرت بدندان گزيد چرا كه در اين رشته خاص يعني پرورش و توليد شترمرغ و خانواده آن، مشكلاتي در سطح جهان از نظر نوع كيفيت تغذيه و بيماري و باروري و نيز سيستم هچري مطرح است كه تا اين زمان متخصصين فن در حال برطرف كردن آنها ميباشند.
بنظر نبايد در اين امر شتاب نمود اگر در اين امر جدي هستيد و ميخواهيد به هر صورتي سرمايهتان را در اين رشته نو پا در ايران بكار گيريد بياييد با هم به مواردي چند نظري افکنيم:
1-تا آنجا كه ميتوانيد با استفاده از تمامي امكانات موجود در كشور اطلاعات كسب نمائيد و از كارشناساني كه ميتوانند در اين راه به شما ياري رسانند بهرهمند شويد البته اين يك امر كلي است يعني در هر زمينهاي بايد اطلاعات خود را اضافه نماييم. داشتن اطلاعات زياد ما را با ضرر كمتري مواجه خواهد ساخت.
2-برآورد نياز و مصرف داخلي. از خود سوال كنيم كه گوشت شترمرغ تا چه ميزان در داخل كشور شناخته شده و تقاضاي مكفي براي آن وجود دارد. البته ممكن است گفته شود كه سرمايهگذاري در هر رشته نوپا و تازهاي براي اينكه در بازار مصرف جا بيفتد نياز به زمان دارد. آيا شما جزء آندسته از سرمايه گذاراني هستيد كه اين طول زمان نامشخص را ميپذيريد؟ تا چه مدت و به چه قيمتي؟ اگر بازار داخلي را مد نظر نداريد پس ميخواهيد وارد بازارهاي جهاني شويد. آيا ميتوانيد با رقباي قوي در سراسر جهان كه دهها سال است در اين امر تقريباً خبره شده و بازار جهاني را در دست خود دارند رقابت نمائيد؟
3-آيا با نوع رفتار (بخصوص در زمان جفتگيري)، همينطور به بيماري آنها آشنايي داريد؟ آيا اطلاع داريد كه از كدام نژاد براي پرورش و توليد نسل استفاده نمائيد كه با آب و هواي ايران تطبيق داشته و بيشترين محصول را به شما ارائه دهد؟ آيا ميدانيد كدام منطقه ايران براي پرورش شترمرغ مناسبتر است؟
4-در حال حاضر اگر بخواهيد گروهي از شترمرغهاي آماده به كشتار را ذبح نماييد، آيا كشتارگاه ويژهاي براي اين نوع پرندگان وجود دارد؟ يا اينكه از كشتارگاههاي موجود استفاده خواهيد نمود؟
5-آيا ميدانيد چگونه ميتوان درصد جوجهآوري تخمها را افزايش داد، يا اينكه تنها به اطلاعات مكتوب شركتهاي خارجي صادر كننده اين گونه اقلام اكتفا خواهيد نمود؟
6-آيا از وضع و كيفيت و نوع تغذيه اين پرندگان درشت قامت اطلاعات كافي داريد، مثلاً ميدانيد كه اين پرندگان به چه ميزان ويتامين و همين طور چربي و پروتئين نياز داشته و همچنين تغييرات فرمول غذايي در طول زندگي باروري آنها را فرا گرفتهايد؟
7-آيا منابع تهيه شترمرغ را در جهان ميشناسيد،؟ آيا ميدانيد بهترين نژادي كه در جهان ضريب تبديل غذايي آن مطلوب است و بالاترين مقدار گوشت و بهترين نوع پوست و پر را توليد ميكند، در مقابل تغييرات آب و هوايي و نيز بيماري مقاوم كدام است و در كجاست؟
اكنون براي شناخت بهتر از اين نوع پرنده مطالبي را با هم مرور مينماييم، شايد كمكي باشد به آن دسته از علاقهمنداني كه قصد ندارند بدون مطالعه و شتابزده به كاري مبادرت ورزيده و سرمايه خود را به خطر اندازند.
شترمرغ در زمانهاي پيشين در مناطق آفريقايي، سوريه و كشورهاي عربي يافت ميشد. آن را ميتوان بومي آفريقا دانست. استخوانها و فسيل شترمرغ يافت شده در آثار باستان شناسي حكايت از قدمتي حدود 60 ميليون ساله دارد. شترمرغ صرفه نظر از اين كه براي گوشت و پر شكار ميشده، مصريان، يونانيان و روميان باستان كساني بودند كه اين پرندگان وحشي را رام كرده و زنان اشراف مصري و رومي براي سواري از آن استفاده ميكردند. بر خلاف پر ساير پرندگان، ريشههاي پر شترمرغ از نظر طول از هر دو طرف يكسان است، به همين خاطر از اين پر در مصر باستان بعنوان مظهر و نماد قضاوت و حقيقت استفاده ميگرديد. در آثار بجا مانده از معابد توتان خامون، براي نشان دادن قدرت مافوق فرعون او را در حال شكار شترمرغ با تير و كمان نشان دادهاند. عربها از روي اسبهايشان اين پرنده را براي گوشت و پوست آن شكار كرده و از پوست آن لباس تهيه مينمودند.
متجاوز از صد سال است كه در سرتاسر آفريقا شترمرغ را براي پرهاي آن شكار ميكردند ولي امروزه پر شترمرغ ارزش اقتصادي كمتري نسبت به گوشت و پوست آن در جهان دارد. گوشت اين پرندهها از نوع گوشت قرمز است با طعم گوشت گوساله و نسبت به مرغ و بوقلمون داراي كلسترول كمتري است.
پرندگان گروه Ratite (پرندگان بزرگ سينه پهن فاقد قدرت پرواز) مثل شترمرغها، Emu ها، Kiwi ها و Cassowary ها، مدت صدسال است كه به منظور تجارت مورد پرورش قرار می گيرند.
محبوبيت آنها در بين مردم در خلال چند سال اخير بشدت رو به افرايش گذاشته است. تجارت پرورش شترمرغ در حال حاضر در پنجاه ايالت آمريكا همچنين در كانادا و مكزيك صورت ميگيرد.
بسياري از پرورش دهندگان و توليدكنندگان صنعتي غذاي شترمرغ با استفاده از تجربياتي كه درباره مرغها و بوقلمونها اندوختهاند موجب بهبود راه بردي تغذيه در اين نوع پرندگان خاص گشتهاند. سعي و تلاش توليدكنندگان باعث شده است كه صنعت پرورش پرندگان سينه پهن با موفقيت پيش رود. بطور مثال، مشخص گرديد كه جنس ماده چه تعداد تخم ميگذارد و در عرض پنج سال اين تعداد ميتواند به حدود دو برابر برسد.
امروزه جوجهها با مديريت مناسب و فني نسبت به گذشته ميتوانند بيشتر زنده بمانند. با اين وجود هنوز مطالب زيادي درباره اين پرنده وجود دارد كه نامعلوم باقي مانده است و بايد بدان پي برد زيرا اطلاعات علمي لازم در مورد مديريت تغذيه اين نوع پرندگان خاص يعني سينه پهنها يا گروه شترمرغها همچنان مورد نياز جامعه پرورش دهندگان جهان است. شايد يكي از بزرگترين دغدغههاي موجود در بين سازندگان خوراك و توليدكنندگان اين دسته از پرندگان اين باشد که نسبت به كيفيت غذا و سلامتي آن براي استفاده پرندگاني از اين نوع به اطمينان كامل دست نيافتهاند.
جوجههاي شترمرغ را در سنين سه تا چهار ماهه براي پرورش ميفروشند ولي بيشتر آنها را تا يكسالگي يا كمي بيشتر براي صادرات محصولاتي چون گوشت و پوست نگهداري ميكنند. در اين سن پرنده حدود 5/32 الي 5/47 كيلوگرم گوشت 02/2 الي 86/1 مترمربع پوست قابل استفاده دارد كه از نظر كيفيت و دوام سه برابر پوست گاو است البته پرها را نيز بايد بدان اضافه كرد. هر شترمرغ، بالغ بر دو كيلوگرم پر توليد ميكند در وسايل لوكس و صنعت استفاده زيادي دارد.
مديريت و مشخصات ويژه:
شترمرغ يكي از بزرگترين پرندگان جهان محسوب ميشود با طول قامت 43/2 الي 74/2 متر با 90 الي 135 كيلوگرم وزن. نرها معمولاً به سادگي جابجا ميشوند ولي در فصل جفتگيري كمي وحشي و خشن هستند. دو ماده و يك نر را بعنوان يك واحد توليدي و يا تريو ميدانند (از سن سه تا چهل سالگي) پنج تريو در يك چراگاه به وسعت نيم هكتاري قابل نگهداري ميباشند. انتظار ميرود كه در هر تريو 120 الي 200 تخم در سال توليد گردد كه با يك مديريت تا 80 درصد قابليت جوجهآوري دارند. مديريت اين پرندگان آميختهاي است از نشخواركنندگان و پرندگان، اين در حالي است كه شترمرغها اساساً علفخوار بوده ولي با دو معده و يك سنگدان و پيش معده ولي بدون چينه دان. پرنده بالغ ميتواند بخوبي در مقابل بيماريها مقاوم باشد و مرگ تنها در اثر تصادفات بروز نمايد.
ايجاد ضايعات در پا:
معمولاً جوجه شترمرغها تا دو ماهگي مديريت ويژهاي را ميطلبد. آنها به عوامل استرسزايي چون بيماري و حرارت بسيار حساس هستند. نوع تغذيه در مرحله رشد نقش بسيار مهمي براي كيفيت تخمها و جوجههاي جوان دارد.
تغذيه جوجههاي جوان با پروتئين بالا در هفته نخست مشكلاتي را در پاها ايجاد ميكند. اين مسئله ممكن است مربوط به مديريت و ژنتيك باشد. جوجههايي كه با تلاش خود از پوسته تخم خارج شوند بقاي بهتري نسبت به آنهايي كه با دست انسان خارج می شوند، نشان می دهند. بستر جوجههاي جوان به توجه خاصي نياز دارد. بلعيدن سنگ ريزهها، شن و قطعات ريز چوب باعث مسدود شدن پيش معده و سنگدان شده و هراز گاهي سبب مرگ آنها ميگردد.
جوجه شترمرغ هر ماه حدود 30 سانتيمتر رشد ميكند كه بعد از سه ماه به وزني حدود 5/12 تا 15 كيلوگرم ميرسد و در عرض يك سال وزني حدود 90 تا 120 كيلوگرم را بدست ميآورند و بعد از اين مدت آماده روانه شدن به كشتارگاه ميگردند. براي تكثير بايستي 18 الي 30 ماه از عمرشان گذشته باشد.
وجه تسميه شترمرغ:
نام Ratite كه ريشه لاتين دارد اولين بار براي پرندگان بزرگي كه قدرت پرواز نداشته و داراي سينه پهني بوده يعني فاقد استخوان سينه و دونده خوبي محسوب ميشدند گرفته شده است. ساير گونههاي سينه پهن شامل Emu ها و Cassowary كه مربوط به استراليا بوده و Kiwi ها مربوط به نيوزيلند ميباشند.
نام شترمرغ از ريشه يوناني آن Struthio camelus گرفته شده و ريشه لاتين آن Struthocamelus ميباشد.
واژه Camelus يعني شترمانند يا بعبارتي مرغشترسان كه بيان كننده موجودي است با گردن دراز و چشماني برجسته با مژگاني نسبتاً بلند و جثهاي بزرگ و با قابليت زندگي در بيابانهاي گرم و سوزان.
گونههاي Struthio شامل چهار زيرگونه به شرح زير ميباشند:
1.Struthio camelus australis
مربوط به آفريقاي جنوبي
2. camelus camelus Struthio
مربوط به آفريقاي شمالي
3. camelus massaicus Struthio
مربوط به شرق آفريقا
4. camelus molybdophanes Struthio
مربوط به سومالي و اتيوپي
شترمرغ نر در سنين بلوغ داراي گردني دراز و پرهاي زينتي است و ماده آن داراي پر زينتي به رنگ خاكستري است. شترمرغ از سن چهار ماهگي به بعد بتدريج صاحب پرهاي زينتي ميشود. مادهها كمي زودتر از نرها به سن بلوغ ميرسند كه حدود دو سالگي است.
امروزه آفريقا بيش از 70 درصد بازار شترمرغ جهان را به خود اختصاص داده است ولي با اين وجود در مناطقي چون آمريكا (مركزي، جنوبي، شمالي)، استراليا، اروپا و ساير نقاط خاور دور و آسيا بازار توليد و فروش آن روبه گسترش است.
زمان كشتار اقتصادي شترمرغ در 9 ماهگي است كه نه تنها پوست نرم وخوبي را در اين هنگام توليد نموده بلكه حدود 40 كيلوگرم گوشت سالم با حداقل كلسترول را عرضه می نمايد. گوشت شترمرغ نسبت به ماهي و بيشتر ماکيان پرورشي كلسترول كمتري دارد.
بازار گوشت شترمرغ:
بازار گوشت شترمرغ درجهان به سرعت رو به گسترش است است و می رود تا جانشين مصرف ساير گوشتهای قرمز در جهان گردد.
بازار پوست:
با توجه به شکل و شمائل ويژه، پوست اين پرنده در دوره های خاصی هواداران بسياری دارد و هم اکنون نيز محصولات بدست آمده از پوست آن با قيمتهای گزافی در بازارهای جهانی به فروش می رود.
به هر حال توجه داشته باشيد که پيش از دست زدن به هر کاری تمامی جوانب را در نظر گرفته و سپس اقدام کنيد و با اين روش احتمال موفقيت خود را افزايش دهيد. منبع
اقلیم :
شترمرغ ها در كليه اقليم ها قابل زيست و نگهداري اند، از اقليم هاي بسيار سرد مانند آلاسكا تا گرم و خشك مانند صحراي افريقا. اما هرچه به سمت اقليم گرم و خشك پيش برويم كيفيت و كميت محصولات توليدي بهتر خواهد شد. تنها اقليمي كه براي پرورش شترمرغ توصيه نمي شود ( علي رغم آنكه در اين اقليم نيز توليد خود را ادامه مي دهد) اقليم گرم و مرطوب ( مناطق شرجي ) است زيرا تأثير منفي بر توليد آن مي گذارد.
روشهاي پرورش:
1 - باز
2- نیمه باز
3 - بسته
مقيد كردن و انتقال:
براي گرفتن شترمرغ به دو كارگر نياز است كه هريك كنار يكي از پاهاي شترمرغ ايستاده و آنرا از زير شكم و روي دم نگهدارند. از يك عصاي سركج مخصوص گرفتن گردن براي پايين آوردن سراستفاده مي شود. هنگامي كه منقار به سطح زانو رسيد منقار پايين را با قرار دادن انگشت شست در آن به سمت پايين نگه مي دارند. اين كار مانع برخورد از روبرو با پاهاي شترمرغ مي شود. شترمرغ در اين وضعيت براي درمانهايي مانند برچسب زدن، دارو دادن ، تزريق، خونگيري و معاينه نگه داشته مي شود.
هنگام سوار كردن آنها به كاميون، ممكن است هل دادن آنها از پشت روي سطح شيبدار الزامي شود. شترمرغ هاي بالغ به كاميونهايي نياز دارند كه ارتفاع ديواره جانبي آنها 2/2 متر بوده و با سايباني از جنس پارچه كنفي يا كرباس براي جلوگيري از آويزان شدن سرو گردن پوشانده شده باشد. كف كاميون معمولاً با ماسه، خاك يا علف و ديواره هاي جانبي با كيسه هاي پرشده از علف براي كم كردن صدمه به پرها و پوست پوشانده مي شوند. پارتيشن هايي نيز داخل كاميون قرار داده مي شوند كه شتر مرغ ها را به گروههاي 6 تايي تقسيم مي كند و اين كار مانع از دراز كردن پاهاي شترمرغ و لگد شدن آنها مي گرد.
روش باز:
نياز به زميني بزرگ به وسعت 40 هكتار است. غير از هزينه خريد پرندگان كه درتمام روشها معمول است، زمين مهم ترين نياز عمده اين روش است. شترمرغها تا حد امكان نزديك زيستگاه طبيعي شان با حداقل دخالت انسان نگهداري شده و پرورش مي يابند. مزيت اصلي روش باز، كاهش قابل توجه هزينه نگهداري شترمرغ هاي بالغ به مقدار زياد است. همچنين در صورتي كه شترمرغ ها خود تخمهايشان را جوجه كشي كنند، هزينه اي براي اين كار صرف نشده ودر نتيجه هزينه هاي توليد بسيار پايين خواهند بود. از معايب اين روش عدم كنترل و شناسايي شترمرغ ها و تخمهاي توليدي است.ميزان مرگ و مير و تلفات به ويژه در ميان جوجه ها به دليل شكار آنها توسط حيوانات شكارچي بالاست.ضمناً گرفتن شترمرغ ها بسيار مشكل و پرهزينه است.
روش نیمه باز :
محدوده مورد نياز براي اين روش از 20 تا 60 هكتار متغير است. شترمرغها در چراگاههاي نسبتاً كوچك يا اراضي تقريباً 8 تا 12 هكتاري نگهداري ميشوند. آنها توانايي گردش آزاد در محدوده اي معين را داشته و لذا بخشي از احتياجات تغذيهاي آنها از اين طريق تامين مي شود. محل هاي خوراك دادن بايد نزديك حصاركشي دور چراگاه ايجاد شوند تا قابليت دسترسي به غذا افزايش و اضطراب ناشي از ورود مكرر افراد به داخل چراگاه كاهش يابد.
روش بسته :
محوطه مورد نياز براي اين روش به طور معمول كمتر از 20 هكتار است كه به چراگاههاي كوچكي هريك به وسعت 2-1 هكتار تقسيم شده است. اين روش به علت نياز كم به زمين مطلوب است. با اين حال دو اشكال اصلي اين روش عبارتند از:
1ـ هزينه هاي بالاتر خوراك
2ـ هزينه حصاركشي زياد
سرمايه گذاري مالي براي هر واحد زمين در اين روش بالاتر از دو روش ديگر است. با اين حال مزاياي استفاده از روش بسته بسيار زياد بوده و بر معايب آن غلبه دارد
مهمترين مزيت روش بسته آن است كه كنترل كاملي بر توليد مثل از طريق ثبت دقيق تعداد تخمهاي توليد شده توسط هر شترمرغ ماده و ميزان باروري و جوجه درآوري وجود دارد. اين ركوردها براي ارزيابي نهايي ارزش گله چه براي فروش مجدد، نگهداري براي توليد مثل ويا كشتار بسيار باارزشند. توليد مثل گزينشي شترمرغ ها بخوبي قابل انجام است. بعلاوه ركوردهاي مصرف خوراك قابل نگهداري است و براي معاينه و مهار شترمرغ ها مشكلي وجود ندارد.
رفتارشناسي:
در محيط طبيعي شترمرغ در خارج از فصل توليد مثل گونهاي اجتماعي است و گروههايي از جنس و سنين مختلف را بويژه پيرامون چالابها تشكيل مي دهد. در اين محيط ها شترمرغ با انواع گوناگون حيوانات روبروست و معمولأ از برخورد نزديك با ساير حيوانات پرهيز مي كند و كمتر رفتار خشن نسبت به آنها ابراز داشته و در 75 درصد از موارد با چشم پوشي يا تحمل، با ساير حيوانات برخورد مي كند.
طبق تحقيقات انجام شده رفتار تميز كردن پرو بال در طول صبح بيشتر از بعد از ظهر بوده برعكس حمام خاك در صبح خيلي كم انجام مي شود اما در طول بعد از ظهر بتدريج بيشتر شده و هنگام غروب به حداكثر مي رسد.
رفتار رقص والتس كه توسط شترمرغ ها ي در اسارت نيز اجرا مي شود بيشتر هنگام خلاصي شترمرغ ها از ترس يا مدت كوتاهي پس از خروج آنها از محل نگهداري شبانه صورت مي گيرد.
هنگام خواب، شترمرغ هاي بالغ مايلند سرشان را بالا نگهدارند در حاليكه جوجه هاي جوان دوست دارند در وضعيت دمر بخوابند.
جوجه هاي پرورش يافته توسط شترمرغ هاي دايه، رفتارهاي غيرعادي مثل خوردن چوب از خود نشان نمي دهند. از جمله رفتارهاي ناشي از خوراك دادن غلط جوجه ها و واكنش در برابر عوامل محيطي خاص كه عمدتاً شرايط زير حد مطلوب پرورش است، مي توان به نوك زدن به پنجه و سر و نيز پركندن با منقار اشاره كرد.
طبق بررسي انجام شده جوجه ها به محرك سبز 10 برابر بيش از محرك سفيد نوك مي زنند. مدفوع خواري هم در حالت وحش و هم در اسارت در جوجه ها مشاهده شده است
منــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــبع
